Байгаль орчин, амьдрал сэтгvvлийн 12 дахь дугаарт шувуудын тухай ярилцлага гарна

Та бүхэн Байгаль орчин, амьдрал сэтгүүлийг мэдэх бизээ. Энэ сэтгүүлийн 11-р дугаарт Манай шувуу ажиглагчдын Клубын тухай 25-р нүүрэн дээр нь гарсан байгаа. Үүнд Клубын зорилго, үйл ажиллагааны талаар хэвлэгдсэн. Мөн энэ дугаарын яг өмнөх дугаарт Монголын улаан номонд орсон шувууд болон 2008 онд экспортоор гарсан амьтдын тоо толгойн тухай бичсэн байсан. Харин 12-р дугаар нь удахгүй хэвлэгдэх гэж байгаа ба энэ дугаарт манай Клубын гишүүн Говийн Гурван Тэмээ жуулчны баазын менежер Түмээ ахын ярилцлага хэвлэгдэж байгаа гэнэ. Үүнд Алтайн хойлог шувуу болон байгаль хамгааллын талаар хийгдэж байгаа ажлынх нь тухай гарах гэнэ. Та бүхэн энэ сэтгүүлийг үзэж сонирхож байгаарай, Монгол орны шувууд болон байгальтай холбоотой сүүлийн үеийн шинэ шинэ мэдээллүүдээр дүүрэн байдаг юм байна лээ. Мөн байгаль орчинтой холбоотой танин мэдэхүйн болон өөрсдийн хийж буй ажилуудаа бусдад хүргэхийг хүсвэл энэ сэтгүүлийн редакцид хандаж болно гэсэн шүү. Холбоо барихыг хүсвэл: Оюундарь- 99082993, и-майл: ojuhai@yahoo.com;

Хотын шувуудын ирээдvй бvрхэг болсоор..

Монголын шувуу ажиглагчдын клуб байгуулагдснаас хойш 1 жил гаруй болж байна. Бид энэ хугацаанд чамгүй хэдэн аялалуудыг зохион байгуулж хот орчмын болон хотоос зайдуу гарч аялцгаав. Хамгийн сүүлд бид Хотын шувуудыг ажиглахаар аялсан. Ер нь бид хотын шувуудаа харахаар ердөө л 3-4 газар руу л очдог. Учир нь манай хотод эрүүл үлдсэн цэцэрлэг байхгүй гэж хэлж болно. Шувууд байж болох цэцэрлэг гэвэл Засгийн газрын ордны арын мод мөн МУИС-ийн Экологийн Боловсролын төвийн хашаа түүнчлэн зарим нэг Элчингүүдийн хашаан дахь модтой хэсгүүд юм. Гэвч Элчингүүдийн хашаан дахь шувуудыг ойртож харна гэдэг боломжгүй зүйл. Гэтэл шувуу ажигладаг 2 цэцэрлэг маань газрын маргаантай байгаа гэсэн. Экологийн Боловсролын төвийн газрыг өөр байгууллага авах гээд хөөцөлдөж байна. Харин Засгийн газрын арын модтой хэсгийг нурааж бас нэг байгууламж барина гэв. Тийм ч утгаараа биднийг сүүлд очиход ордны арын хашаан дахь нэлээд хэсэг модыг огтлон сийрэгжүүлсэн байв. Өнгөрсөн өвөл бид энэ цэцэрлэгт 5-6 зүйл өвөлжиж буй жижиг шувуудыг харсан. Тэдгээрээс Энхэт бялзуухай (Bombycilla garrulus) хамгийн олон тоотой байсан. Гэтэл бид энэ удаа тус цэцэрлэгт ердөө долоог харав. Үүнээс өөр олон зүйл шувууд устаж алга болж байгаа гэдэгтэй олон хүн санал нэгдэнэ гэдэгт бид итгэж байна. Ордны цэцэрлэгээс гараад Зайсангийн гүүр чиглэн явахдаа ч бид дахин энэ зүйл шувууг харсангүй. Энэ бялзуухай бусад зүйлээсээ харьцангүй оройтож хот руу орж ирдэг ба цөөн тооны гоёмсог шувуудын нэг. Дашрамд хэлэхэд та бүхэн энэ шувууг харахыг хүсвэл Засгийн газрын ордны арын модонд очоорой. Харамсалтай нь хотод одоогоор орж ирээд байгаа шувуудын маань өнгө зүс гэж ойд байсан тэр үеийнхтэй нь харьцуулахад тун өрөвдөлтөй. Та бүхэн байнга тааралддаг Оронгийн бор шувуу Passer domesticus буюу бидний нэрлэдгээр болжмор гэдэг шувууг сайн хараарай. Өнгө зүс нь жигтэйхэн хар бараан байгаа. Яг л нэг Шинэсний хуурамч боргоцой шиг болсон байгаа. Миний нэг таньдаг гадны шувуу судлаач тэдгээрийг хараад энэ чинь одоо юу вэ? өөр нэг зүйлийн бор шувуу юу даа гэж үнэнээсээ асууж байсан. Хүмүүс бид үзэсгэлэнт шувуудаа өдрөөс өдөрт устгасаар байна. Шувуудын амьдрах орчин болсон хотын цэцэрлэгүүдийн өнгө үзэмж, моддынх нь зүйлийн олон янз байдал дээр бид бүхэн анхааран амьдрахгүй бол тэдний ирээдүй бүрхэг байна. Хотын агаар, экологийн байдал улам бүр доройтсоор байгаа ба энэ тал дээр Хот тохьжуулах газар дорвитой ажиллахгүй бол болохгүй болоод байна. Жилээс жилд зүйлийн болон бодгалийн тоо нь цөөр ч байгаа хотын үзэсгэлэнтэй шувууд маань амьдрах орчны хомсдолд орж байгаа нь тун харамсалтай. Бид өнгөрсөн хугацаанд нэг удаа Сонгино хайрхан уул орчмын Туул голын бохирдол болон түүнд амьдрах усны шувуудын амьдрах орчны талаар бичиж байсан. Цаашид ч бид аялалаараа харсан шувууд, тэдгээрийн амьдрах орчны тухай бичих болно.

Саявтархан ойгоосоо ирсэн Шивэр энхэтбялзуухай (Bombycilla garrulus)

Хотод өвөлжиж буй Хээрийн бор шувуу (Passer montanus)

Байгаль эхийн чимэг болсон үзэсгэлэнт шувуудаа хайрлан хамгаалцгаая!!! Монголын Шувуу Ажиглагчдын Клуб

Хотын шувууд

Хотын шувуу ажиглалт Экологийн Боловсролын төвийн гаднах цэцэрлэгийн шувуудаас эхэллээ. Энэ төв дээр шувуу ажиглагч сурагчдын клуб байгуулагдсан ба тэдний анхны аялал нь хотын шувууд байв. Тус клубын гишүүд байгалийн ухааны чиглэлээр сурдаг болохоор хотын экологи болон шувуудын талаар ам булаалдан сонирхолтой зүйлүүдийг асууцгааж байв. Бид Экологийн Боловсролын төвийн хашаан дахь цэцэрлэгт 3 зүйл хөхбух харав. Бидний энэ удаагийн аялал маань Экологийн Боловсролын төв- Хүүхдийн хөгжим бүжгийн колледж- Засгийн газрын ордны арын цэцэрлэг- Хүүхдийн паркын арын гудамж- Их тэнгэрийн амны хойд Туул голын хэсэг гэсэн маршрутаар явж нийт 15 зүйл шувуу харцгаав. Хамгийн сонирхолтой нь бид энэ удаагийн аялалаар өмнө нь бидний аялалуудад бүртгэгдэж байгаагүй нэг зүйл шинэ шувуу харав. Энэ бол маш сайхан улаавар өнгөтэй, хар толгойтой Эгэл зана гэдэг шувуу. Туул голын жалганд байх хэсэгхэн бургасанд энэ зүйл шувуу өөр бусад 3 зүйл шувууны хамт байв. Бид Их тэнгэрийн амнаас уруудан Зайсангийн чигт автобусны буудал руу явж шувуу харав.

Засгийн газрын ордны арын цэцэрлэг "Шувуу ажиглалт"

Харсан шувуудаа номноос нарийвчлан судлах нь маш чухал

Хотод зөвхөн Хэрээ, тагтаа, болжмор, шаазгай амьдардаггүй. Бидний хажуугаар ниссэн жижиг шувуу бүр болжмор биш. Та зогс тэгээд анхааралтай тэднийг ажиглаад үзээрэй!

Бидний харсан шувууд:

Шивэр энхэтбялзуухай- Bombycilla garrulus- Bohemian Waxwing- 9+

Эгэл зана- Pyrrhula pyrrhula- Northern Bullfinch- 4

Дөлөн цэгцүүхэй- Acanthis flammea- Common Redpoll- 7+

Номин хөхбух- Parus cyanus- Azure Tit- 4+

Сүүлт хөхбухандай- Aegythalos caudatus- Long-tailed Tit- 6

Их хөхбух- Parus major- Great Tit- 20+

Хээрийн бор шувуу- Passer montanus- Tree Sparrow- 50+

Оронгийн бор шувуу- Passer domesticus- House Sparrow- 20+

Өрнийн тоншголжин- Sitta europaea asiatica- Wood Nuthutch- 2

Алаг шаазгай- Pica pica- Black billed Magpie- 20+

Хон хэрээ- Corvus corax- Common Raven- 15+

Хар хэрээ- Corvus corone- Carrion Crow- 15+

Хөхвөр тагтаа- Columba livia- Rock pigeon- 20+

Улаанхушуут жунгаа- Pyrrhocorax pyrrhocorax – Red billed Chough- 20+

Начин шонхор- Falco tinnunculus- Common Kestrel- 1

Шувуу ажиглахаар:

Монголын шувуу ажиглагчдын клуб, Экологийн Боловсролын төвийн сурагчдын шувуу ажиглагч "Соно бялзуухай" клуб болон Эрдэм төгс сургуулийн "Төгс эко" клубын гишүүд оролцов.

Шувуу ажиглагч сурагчдын Клуб байгуулагдлаа

МУИС-ийн харъяа Экологийн Боловсролын төв дээр сурагчид шувуу ажиглагчдын "Соно бялзуухай" клуб байгуулав. Клубт олон сурагчид хамрагдсан ба тэд олон сайхан ажил, аялалуудыг санаачилаад байгаа гэнэ. Клубынхан анхныхаа vйл ажиллагаагаа эхэлж хамгийн тvрvvнд Биологийн хүрээлэнгийн шувуу судлалын лабораторын эрдэм шинжилгээний ажилтан, Монголын зэрлэг амьтан судлах хамгаалах төвийн захирал Б.Нямбаяр ахыг урьж Клуб байгуулснаа мэдэгдэн World bird watching -ийн тухай семинар хийлгэж, өөрсдийн Клубын цаашдын vйл ажиллагааны талаар олон сайхан vнэтэй зөвлөгөө авч амжиллтай хуралдлаа.

Судлаач Б.Нямбаяр

Семинарт олон сурагчид хамрагдлаа

Шинээр байгуулагдсан Клубын гишүүдэд ажлын өндөр амжилт хүсэн ерөөе!

Монголын Шувуу Ажиглагчдын Клубынхан сурагчдад семинар хийлээ

Монголын Шувуу Ажиглагчдын Клубынхэн Экологи Боловсролын төвийн мэргэжилтэн Д. Түвшинжаргалын хүсэлтээр МУИС-ийн харъяа Байгаль–Эх лицей сургуулийн сурагчдад семинар хийв. Семинарын үеэр сурагчдад Клубын зорилго, чиглэл, түүнчлэн Шувуу ажиглах гэж юу вэ? Яагаад шувуу ажигладаг вэ? Шувуудын ангилалын талаар ярив. Мөн дэлхийн хэмжээнд Шувуу ажиглагчдын клубуудын үйл ажиллагааны хөгжил, практик ач холбогдлын талаар болон өөрсдийн клубын блог сайтын тухай танилцуулав. Семинарын төгсгөлд Байгаль-Эх лицейн сурагчид МШАК-ийн гишүүнээр элсэж, түүнчлэн сургууль дээрээ шувуу ажиглагчдын дугуйлан байгуулахаар боллоо.

Семинарт олон сурагчид оролцож амжилттай болов

Мөн Экологи Боловсролын Төвийн Музейг сонирхсон ба тэндээс маш олон зүйлийн сонирхолтой шувуудыг олж харав. Дашрамд хэлэхэд та бүхэн зарим зүйл болон ялангуяа өвлийн улиралд Улаанбаатар хотод өвөлждөг шувуудыг харахыг, таньж мэдэхийг хүсвэл энэ музейд хүрэлцэн очоорой.

Манзуширын хийд орчимд харсан шувууд

Бид энэ удаад Төв аймгаас хойш орших Манзуширын хийд орчимд шувуу ажиглав. Энэ өглөө 11 дүгээр сарын 16-ны өдрийн ням гараг байсан ба их хүйтэн байлаа. Бид өглөө 08:00 цагт Төв номын сангийн үүдэнд уулзацгаав. Хүмүүс ч цагтаа ирцгээж бидний явах автобус маань ч ирлээ. Энэ удаагийн аялалд нийтдээ 21 хүн оролцохоор цуглалаа. Аялалын машиныг Говийн гурван тэмээ жуулчны баазын Түмэндэлгэр ах маань гаргаж өгч тусалсан билээ. Тиймээс нийт гишүүдийнхээ өмнөөс Түмэндэлгэр ах болон Говийн гурван тэмээ жуулчны баазын хамт олонд баярласан талархсанаа илэрхийлье! Мөн аялалд Монголд үйл ажиллагаа явуулдаг жуулчны баазын хөтөч оюутан, залуучууд ирж манай клубын гишүүн болж бүртгүүллээ. Бид 08:30 минут хүртэл хүмүүсийг хүлээж 08:30 минутад Манзуширын хийд рүү хөдөллөө. Цаг гаруй хугацаанд явсаны эцэст 10:00 цаг болж байхад Манзуширын хийд дээр ирсэн. Аялалд гарахаасаа өмнө шинэ гишүүдтэйгээ танилцацгааж мөн аялалдаа гараад хэдэн цагт, хаана буцаж уулзахаа тохиролцов. Манай клубын аялал бүрт гадаадын шувуу сонирхогчид оролцдог ба энэ удаад манай клубт дахин шинээр нэг Америкийн шувуу сонирхогч Tom Jenner элслээ. Тэрээр Монгол дахь Олон улсын сургуульд ажилладаг юм байна. Ийнхүү бид танилцаад хийдээс хойш чиглэн ой руу орцгоов. Манзушир хийд Богд уулын урд аманд байрлах ба эргэн тойрон битүү модоор хүрээлэгдсэн мөн хадтай хэсгүүд ч хаа сайгүй тааралдана. Тиймээс биологийн төрөл зүйлийн хувьд ч баялаг байх боломжтой юм. Ойн зах руу дөнгөж ороод бид олон зүйл шувууд харлаа. Тэдгээрийн эхэнд Самарч шаазгай Nucifraga caryocatactes, Их алаг тоншуул Dendrocopos major зэрэг үзэсгэлэнтэй шувууд байсан. Мөн Өрнийн тоншголжин Sitta europaea, Хүрэнтолгойт хөхбух Parus montanus зэрэг ойн жижиг шувууд бусдаас харьцангуй олон тааралдаж байв.

Манзушир хийд, аялалын өмнө

Шувуу ажиглалт

Ойн жимээр буцав

Дөлөн цэгцүүхэй- Acanthis flammea

Их хөхбух- Parus major

Гацуурын солбинхушуут- Loxia curvirostra

Хүрэнтолгойт хөхбух- Parus montanus

Өдөрч хөхбух- Parus ater aemodius

Их алаг тоншуул- Dendrocopos major

Бидэрт самарч шаазгай- Nucifraga caryocatactes

Харсан шувууд:
Их алаг тоншуул- Dendrocopos major- Great Spotted Woodpecker- 4
Буурал тоншуул- Picus canus- Grey Headed Woodpecker- 1
Дөлөн цэгцүүхэй- Acanthis flammea- Common Redpoll- 10+
Хүрэнтолгойт хөхбух- Parus montanus- Willow Tit- 40+
Өдөрч хөхбух- Parus ater aemodius- Coal Tit- 15+
Их хөхбух- Parus major- Great Tit- 10+
Улаавар бужмар- Carpodacus erythrinus- Common Rosefinch-
Гацуурын солбинхушуут- Loxia curvirostra- Red Crossbill- 10+
Үүрэн сүүлт зана- Uragus sibiricus- Long tailed Rosefinch- 2+
Шармэлзэн задуулай- Regulus regulus- Goldcrest- 1
Хээрийн бор шувуу- Passer montanus- Tree Sparrow- 40+
Оронгийн бор шувуу- Passer domesticus- House Sparrow- 15+
Өрнийн тоншголжин- Sitta europaea asiatica- Wood Nuthutch- 30+
Бидэрт самарч шаазгай- Nucifraga caryocatactes- Spotted Nutoracker- 7
Алаг шаазгай- Pica pica- Black billed Magpie- 6
Хон хэрээ- Corvus corax- Common Raven- 5+
Хар хэрээ- Corvus corone- Carrion Crow- 10+
Улаанхушуут жунгаа- Pyrrhocorax pyrrhocorax – Red billed Chough- 30+
Шилийн сар- Buteo hemilasius- Upland Buzzard- 1
Начин шонхор- Falco tinnunculus- Common Kestrel- 1

Бид Монголдоо өвөлждөг махчин шувуудаас нэлээдгүй хэдэн зүйлийг энд харна гэж таамаглаж байсан гэтэл аялалын төгсгөлд нэг Шилийн сар (Upland Buzzard-Buteo hemilasius) нэг Начин шонхор (Common Kestrel-Falco tinnunculus) -ыг харлаа. 12:40 минутад Манзуширын хийд орчмын аялал маань өндөрлөж бид өөсдийн авчирсан цай ундаа ууцгаав. Цайгаа ууж дууссаныхаа дараа хийдээс урагш хадтай уул дагасан модтой хэсгийг самнаж дурандаад дараа нь Улаанбаатарын зүг хөдөллөө. Төв аймгаас Улаанбаатар явах зуур бид машинд энэ өдрийн аялал болон Монголын шувуу ажиглагчдын клубын үйл ажиллагааны тухай ярилцав. Хот руу дөнгөж ороод 3 дугаар Цахилгаан станцын харалдаа урд байрлах Туул гол орчмын бургастай хэсэг мөн Хүүхдийн паркийн хойд хэсгийн цэцэрлэг зэрэг газруудад 30 минут хэртээ саатан шувуу дурандсан. Ийнхүү бид маш амжилттай, сонирхолтой аялцгааж олон зүйл шувуудыг харж, таньдаг боллоо.

Аялалд оролцогсод:
Г.Амархүү, Л.Ариунзул, Н.Ариунсанаа, Б.Баяржаргал, Т.Бадам, Б.Нямбаяр, Б.Сарангоо, Х.Түмэндэлгэр, Б.Оюунцэцэг, П.Ганхуяг, П.Амартүвшин, Э.Соёолмаа, Ц.Пүрэвсүрэн, Цэлмэг, Ж.Ганцэцэг, Ч.Наранцацралт, Tom Jenner, Brian Watmough, Б.Энх-Амар,

Birding around Ulaanbaatar in October

by Brian Watmough

The community of birders in UB is growing. As well as the Mongolian Bird Watching Club which meets some weekends there are at least 3 western birders based in UB at the moment: myself an English volunteer working in rural development; Tom, head of science at an international school; and Konchog an American monk who has been here four years. In addition in summer there are a number of western biologists who are also keen birders.

Konchog and I have been birding two weekends in October 2008, for his account click here. This is my version.

On Sunday 12th October Konchog and I took a taxi from the centre to the gravel pits to the west. The 18 km-ride cost us 10,000 Tugrig (a little bit less than 7 Euros), fuel prices have gone up this summer, so we were paying just over 500 a kilometre. The gravel pits are extensive but the best areas seem to be where the waste water enters the site, apparently this stays open all winter.
Konchog had confidently predicted a good day for raptors, so inevitably we were disappointed: a solitary Upland Buzzard on the pylons and a Common Kestrel and a Saker. There were reasonable numbers of common waterfowl but the star birds were: 2 Great Grey Shrikes, 6 late Barn Swallows, and a flock of 50 or 60 Rock Sparrow feeding with Tree Sparrow. The waders (shorebirds) present in the autumn had all moved on.

Ulaanbaatar gravel pits. © Axel Bräunlich

On the following Sunday, 19th October, Konchog and I joined up Huyagaa and Amaraa from the Mongolian Bird Watching Club. We took a bus to the west of town where Huyagaa picked up his car and we drove down to an attractive area of scattered trees and open woodland by the river Tuul. Here we saw a reasonable variety of passerines including Dusky and Naumann’s Thrush, an Eurasian Nuthatch of an eastern subspecies S. e. asiatica, a ghostly bird with no rufous on under tail coverts or flanks, Great and Lesser Spotted Woodpeckers and Hawfinches. Here Hawfinches are quite tame and give excellent views unlike the tree top birds of southern England. Konchog disappeared absorbed in birding and came back having seen Bohemian Waxwing, Long-tailed Tit and Goldcrest.

After an hour or more in the valley we drove onto the gravel pits we had visited the week before. There was still a reasonable variety of waterfowl though fewer than the previous week; 5 Barn Swallows were even later. We saw 41 species; on a similar trip in September I had more than 60. Migration here seems much more concentrated than in western Europe. Daytime temperatures in UB dropped to minus 10 C the next week so I wonder if late migrants made it south. Here is a list of what we saw on both trips.

Great Cormorant – 5 or 6 birds on pits both days
Grey Heron – 55 birds on 12th, only 15 on 19th
Ruddy Shelduck – 350 on 12th; 150 on 19th
Mallard – 10 on 12th, 2 on 19th
Common Teal – 25 on 12th; 6 on 19th
Gadwall – 15 on 12th; 6 on 18th
Eurasian Wigeon – 20 on 12th, 4 on 19th
Northern Pintail – 8 on 12th
Northern Shoveler – 20 on 12th; 15 on 19th
Tufted Duck – 40 on 12th; 15 on 19th
Common Goldeneye – 20 on 12th; 20 on 18th
Goosander – 9 on pits on 12th; 16 on pits, 2 on river on 19th
Upland Buzzard – 1 on 12th; 3 birds on hills above riverside woods on 19th
Cinereous Vulture – 2 or 3 in hills above Tuul river on 19th
Saker Falcon – 3 on 19th
Common Kestrel – 2 on gravel pits on both days.
Common Coot – 1 on 12th;
Mongolian Gull – 10 on 12th, 6 on 19th, all assumed to be mongolicus
Great Spotted Woodpecker – 2 in woods by river on 19th
Lesser Spotted Woodpecker – 1 in woods on river on 19th
Barn Swallow – 6 on 12th, 5 on 19th
Horned Lark – common
Water Pipit – 5 on 19th
Great Grey Shrike – 2 on 12th
Common Magpie – common
Red-billed Chough – common
Daurian Jackdaw – large roost up to 2000 birds in UB until 22 October
Carrion Crow – common
Common Raven – common
Bohemian Waxwing – in riverside trees on 19th; flocks of up to 30 in UB mid week
Dusky Warbler – 1 in riverside trees on 19th
Goldcrest – 1 on 19th
Naumann’s Thrush – at least 1
Dusky Thrush – at least 1
Long-tailed Tit – in riverside trees on 19th
Azure Tit – in riverside trees on 19th
Great Tit – in riverside trees on 19th
Eurasian Nuthatch – in riverside trees on 19th; also in centre of UB
House Sparrow
Eurasian Tree Sparrow – flock of 50 on 12th feeding with next species
Rock Sparrow – flock of 50 on 12th
Hawfinch Common – in riverside trees on 19th, at least 10 birds