Монголын Шувуу Ажиглагчдын Клуб

Нэг дор 4 зүйлийн хөөндэйнүүд ба Сонгины шувууд

2011-12-19T00:42:00.000-08:00

Бид 12 сарын 17 ны өдрийн өглөө 10 цаг орчимд хамгийн түрүүнд Ногоон нуур буюу 4 дүгээр цахилгаан станцын баруун талд байх цэвэршүүлэх байгууламжын орчимд шувуу ажиглалтаа эхэлсэн. Ногоон нуур бүхэлдээ уур савссан байсан тул нууранд шувууд байгаа эсэхийг харж чадахгүй байсан. Хэдий тийм боловч биднийг ойртох үед нуураас цөөн цөөн тоогоор нийт 12 хондон ангир Tadorna ferruginia баруун тийш ниссэн. Нуурын усны уур дэндүү их байсан тул бид нуурыг энэ удаа орхин Сонгины амралт руу хөдөлсөн.

Модны ёроолд унасан хөлдүү жимсээр хооллож буй улаангүеэт хөөндэй Turdus ruficolis

Сонгины амралтын орчимд ирэхэд шивэр энхэтбялзуухай Bombycilla garrulus нэлээдгүй олон байсан хэдий ч өнгөрсөн өвөл харагдаж байснаас харьцангуй цөөхөн байв. Сонгины амралтын орчим цас ихтэй байсан. Бид 10.30 мин орчимд энд ирхэд маш хүйтэн байсан. Ийм хүйтэнд аппарат ажиллахгүй гацаж, дуран амархан цанатаж байсан учир алсад байгаа зарим зүйл шувуудыг дурандахад хүндрэлдтэй байв. Гэхдээ бид жимс ихтэй модтой хэсэгт нь ирсэн байсан учир шувуудыг ойрхноос сайтар ажигласан. Бид өмнө нь энэ орчимд хөөндэйнүүдийг цөөхөн хардаг байсан ба улаангүеэт болон науманны хөөндэйнүүд ганц нэгээрээ их ховор харагддаг байсан.

Газар унасан хөлдүү жимсээр хооллож буй хөөндэйнүүд

Гэтэл энэ удаад шивэр энхэтбялзуухайгаас гадна хөөндэйнүүд өмнөх жилүүдийнхтэй харьцуулахад олноор байсан. Тэр тусмаа 4 зүйлийн хөөндэй (Улаангүеэт хөөндэй Turdus ruficolis, харгүеэт хөөндэй Turdus atrogularis, науманны хөөндэй Turdus naumanni, дуулгат хөөндэй Turdus pilaris) нэг дор зэрэгцэн модны дор хөлдөөд унасан жимснүүдээр хооллож байв. Өмнөх аялалын ажиглалтуудтай харьцуулахад хөхбух болон цэгцүүхэйнүүд маш цөөхөн харагдаж байв.

Модны ёроолд унасан хөлдүү жимснүүдийн харагдах байдал

Науманны хөөндэй Turdus naumanni

Бид нийт 11 цэнхэр цанцаахай Cyanopica cyanus тоолсон ба 8 болон 3 тоотойгоор тус тусдаа ажиглагдсан. Харин өнгөрсөн жил энэ орчимд бид 2 тусдаа нийт 22 цэнхэр цанцаахай тоолж байсан. Энд ажигласан өөр нэг сонирхолтой зүйл шувуу бол эм цээжмэг галсүүлт Phoenicurus erythrogaster байсан.

Эм цээжмэг галсүүлт Phoenicurus erythrogaster

Хөөндэйнүүдэд хөөгдөн ийш тийш нисэж байгаа ганц цээжмэг галсүүлт бусад зүйл шувуудаас ялгаран хялбархан танигдаж байсан. Энэ зүйл галсүүлтийг бид өмнө нь энэ орчимд харж байгаагүй тиймээс бидний хувьд энэ зүйл галсүүлт энд харсан шинэ зүйл байсан. Цээжмэг галсүүлтийг манай орны уулархаг газрууд ялангуяа Төв аймгийн Эрдэнэсант сумын урд хэсгийн болон Хөгнө хан уулын орчмоор өвөлждөг тухай мэдээ байдаг байна.

Шувуун фабрик орчмын туул голын хэсэг

Бид сонгины амралтаас хөдлөн баруун тийш шувуун фабрик явлаа. Үндсэн зорилго маань шувуун фабрик орчмын шувуудыг ажиглах, сонгины амралтын орчмын шувуудтай харьцуулах зэрэг байв. Учир нь гэвэл шувуун фабрикт хүмүүс эртнээс жижиг аж ахуй эрхлэн, тахиа гахай тэжээж, бордоо, яс зэргийг бэлдэж аж ахуйдаа ашигладаг байсан, тиймээс ч энэ орчимд зуны улиралд сэгээр хооллодог шувууд ч их цугладаг байв. Бид шувуун фабрикын айлуудын орчмоор шувуу дурандав.

Оронгийн болон хээрийн бор шувуудтай хамт байшингийн дээвэрт буй буулгат хүүрзгэнэ

Энд хуучин тахиан ферм байсан газрын орчимд нийт 12 буулгат хүүрзгэнэ Streptopelia decaocta оронгийн болон хээрийн бор шувуудын хамт айлын хашаан доторх байшингийн дээврийн орчимд өвөлжиж байсан.

Буулгат хүүрзгэнэ Streptopelia decaocta

Бид айлын хүнээс энэ зүйл хүүрзгэнийг хэдийнээс харагдах болсонг асууж тодруулахад өнгөрсөн өвлөөс эхлэн харагдаж эхэлсэн гэв. Энэ зүйл хүүрзгэнг Монгол орны өмнөд болон зүүн бүсээр хүмүүс зуны улиралд ажигласан байдаг.

Буулгат хүүрзгэнэ Streptopelia decaocta

Гэтэл энэ зүйл хүүрзгэнийг хот орчимд ялангуяа өвөлжиж байгаа талаарх мэдээлэл манайд байдаггүй, түүнээс гадна манайд буй одоогийн статус нь нүүдлийн, өндөглөдөг зүйл гэжээ. Тиймээс бид нилээдгүй хэдэн зураг дарж чадав. Бид мөн шувуун фабрикын орчмын туул голын хэсэгт шувуу дурандсан.

Хар тогшуурга Driocopus martius

Энэ орчимд бид ердөө 30 мин хэртээ байсан ба хар тогшуурга Driocopus martius болон хондлой цагаан тоншуур Dendrocopos leicotos нэг нэгийг мөн 6 дагуур ятуу Perdix dauurica олж харсан. Ийнхүү оройхон ч болж хотын замууд хальтаргаа иртэй байгаа болохоор бид энэ өдрийн шувууны аялалаа дуусгаж хотын зүг хөдөлсөн юм.

Монгол орны жигүүртэн 2011 фото зургийн уралдааны зар

2011-11-13T17:19:00.000-08:00

Монголын зэрлэг амьтан судлах хамгаалах төв болон Монголын шувуу ажиглагчдын клуб хамтран жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулж байгаа Монгол орны жигүүртэн болон тэдгээрийн амьдрах орчны тухай фото зургийн уралдаанаа зарлаж байна.

Бид бүхэн энэхүү уралданаа энэ жил дахин зохион байгуулж байгаа даа туйлын баяртай байна. Та бүхэн энэүү хавсралтанд байгаа зарлалыг өөрсдийнхөө байгууллага, сургууль болон хүрээлэнгүүдийн зарлалын самбарууд дээр байрлуулж өгч бид бүхний ажилд тус хүргэвэл бид бүхэн их баярлах болно.

Энэхүү уралдаан 2010 оноос эхлэн зохион байгуулагдаж байгаа бөгөөд манай анхны уралдаанд 8 орны (Монгол, Орос, Герман, АНУ, Англи, Франц, Өмнөд Солонгос, Унгар) 26 оролцогсод нийт 65 зүйлийн 90 фото зураг ирүүлсэн. 2010 оны уралдаанд ирүүлсэн бүтээлүүдийг энд дарж сонирхоно уу http://www.wscc.org.mn/photo_contest/index.html

Монгол орны жигүүртэн амьтад фото зургийн уралдаан нь Монголын ард иргэдийг байгаль хамгаалах, түүний дотроос жигүүртэн амьтадыг хамгаалах үйлсэд татан оролцуулах, иргэдийн дунд шувуу ажиглах сонирхолыг хөхүүлэн дэмжих зорилгоор зохион байгуулагдаж байгаа болно.

Энэ зарлалыг хэвлэж тараана уу

Уралдааны журам:
Уралдаанд ирүүлэх бүтээл нь байгаль дээр авсан зэрлэг шувууны болон тэдний амьдрах орчны тухай байх ёстой. Хашаанд, зуслангийн эдлэнд авсан зураг байж бас болно. Харин шувууны өндөг, ангаахайн зургийг хүлээн авахгүй. Зурган дээр хүн, мал шувуудын хамт гарсан байж болно.
Уралдаанд оролцохыг хүсэгчид фото зураг, материалаа 2011 оны 12 дугаар сарын 15-ны дотор info@wscc.org.mn хаягаар ирүүлнэ үү.

Оролцогч бүр өөрийн зурагнуудаасаа шилж сонгосон 1-3 бүтээлээ явуулах ёстой. Зургийн файлын хэмжээ 10MB-аас хэтрэхгүй байна. Мөн хамгийн өндөр нягтшилаараа байвал сайн. Нягтшил хэт муутай зургийг оролцуулах боломжгүй.

Уралдаанд ирүүлж багаа бүтээл нь нэр, зураг авсан он сар өдөр, газрын нэртэй байхаас гадна, зурагчин өөрийн овог нэр, нас, мэргэжил, холбоо барих и-майл хаяг, утасны дугаараа ирүүлсэн байх ёстой.

Уралдаанд шалгарсан оролцогсодтой и-майлээр холбоо барих бөгөөд ЗАСХТ, МШАК-ын вебсайт дээр зарлах болно. Мөн шалгарсан бүтээлийг нийтийн хүртээл болгох үүднээс дээрх вебсайт дээр байрлуулж, сурталчилах болно.

Уралдаанд ирүүлсэн бүтээлээс нэг зургийг шилдэгээр шалгаруулж тэргүүн байрны шагнал, гэрчилгээ олгох болно. Тэргүүн байр эзэлсэн оролцогчид гэрчилгээ, “Зүүн Азийн шувууд”, “Монгол дахь шувуудад чухал нутгууд” номыг бэлэглэх ба мөн удаах байранд орсон хоёр бүтээлийг шалгаруулж тусгай шагнал, “Монгол дахь шувуудад чухал нутгууд” номыг бэлэглэх болно.

Уралдаанд ирсэн фото зургуудын зохиогчын эрх бүтээлээ ирүүлсэн зурагчинд хадгалагдах болно. Гэхдээ энэхүү уралдаанд зургаа ирүүлсэнээр оролцогсод өөрсдийн бүтээлээ ЗАСХТ болон МШАК-т үнэгүй, ашгийн бус зорилгоор ашиглах, мөн өөрийн нэр, бүтээлийг уг уралдаантай холбоотой аливаа төрлийн сурталчилгаанд ашиглах эрх олгож байгаагаа хүлээн зөвшөөрч байна гэж үзнэ.

Та бүхнийг Монгол орны жигүүртэн 2011 уралдаандаа амжилттай оролцоно гэдэгт бид найдаж байна.

Та бүхэнд амжилт хүсье
Монголын зэрлэг амьтан судлах хамгаалах төв
Монголын шувуу ажиглагчдын клуб

Монгол ногтруу Syrrhaptes paradoxus-ны их сүрэг

2011-02-27T01:13:00.000-08:00

Энэ удаагийн булангаараа Та бүхэндээ Монгол ногтрууны талаар товчхон..

Монгол ногтруу, Өмнөговь аймаг, Цогтцэций сум,
2010 оны 12 дугаар сар (зургийг Н.Батсайхан)

Ногтрууныханы овгийн 2 төрлийн нийт 16 зүйл байдагаас Африкийн говь цөлийн гаралтай 14, Төв Азийн гаралтай 2 зүйл байдаг гэнэ. Syrrhaptes төрлийн 1 зүйл нь Төв Азийн хойд хэсгийн говиор, нөгөө нь Түвдийн тэгш өндөрлөгийн говиор тархан амьдардаг.

Монгол ногтруу, Өмнөговь аймаг, Цогтцэций сум,
2010 оны 12 дүгээр сар (зургийг Н.Батсайхан)

Энэ 2 зүйл хуурай газрын эрс тэс уур амьсгалтай, тухай бүрийн орчиндоо гарамгай зохицон амьдардаг гэнэ. Манай оронд тархан амьдардаг зүйлийг нь Монгол ногтруу (Syrrhaptes paradoxus) гэж нэрлэдэг. Энэ зүйл шувууны гайхалтай нүүдэлүүд болон сүрэглэлтийн талаар хүмүүс олонтой ярьдаг байна.

Монгол ногтруу, Өмнөговь аймаг, Цогтцэций сум,
2010 оны 12 дугаар сар (зургийг Н.Батсайхан)

Ногтруу шувууны нүүдэл өглөөнөөс үдшийн 16 цаг хүртэл тасралтгүй нүүж байсан, мөн Алтайн өвөр говийн баруун Тооройн булагт 10-14 цагийн хооронд 30000 ногтруу ундаалаад гарав гэх мэт олон сайхан ажиглалтууд байдаг байна.

Харин дээрх нотруун сүрэг цасгүй, бараан хэсэгт таарсан мөн тэдний араас идлэг шонхорууд ангуучлан дагаж байсан байна. Нийтдээ 4 идлэг шонхор ойр орчимд нь ажиглагдсан байна. Ногтрууны иимэрхүү хуйларсан сүрэгүүд нэлээдгүй хэд тааралдсан ба ингэж хэдэн зуу мянгаараа сүрэглэх нь ховор гэж ажигласан хүмүүс ярьлаа. Paradoxus гэдэг нь ер бусын, гайхалтай гэсэн латин үгнээс гаралтай ба энэ нь ногтрууны ингэж гайхмаар сүргэлдэгттэй ч холбоотой байж болох юм.
Манай оронд энэ зүйл шувууны талаар бичсэн өгүүллэг ховор байдаг ба харин 2005 онд А.Болд, Р.Тулгат нарын бичсэн том хэмжээний өгүүллэг ШУА, Биологийн хүрээлэн, Монголын шувуу судлалын сангаас хэвлэн гаргасан Монгол орны шувуу, хоёр нутагтан, мөлхөгчид-2 бүтээл дээр хэвлэгдсэн байдаг.

Өмхий нуур болон Сонгины орчимд өвөлжиж буй шувуудын бүртгэл

2011-02-15T03:53:00.001-08:00

Бид энэ удаагийнхаа шувуу ажиглах аялалаар бидний нэрлэдэгээр Өмхий нуур буюу 4-р цахилгааны станцын баруун талын цэвэршүүлэх байгууламжын усан сан болон Сонгино хайрхан уул, түүний орчмын Туул голын хэсэгт өвөлжиж буй шувуудыг харахаар зорилоо.

Аялалын замнал: Цагаан зураасаар замналыг, шар бөмбөлөгөөр хондон ангир болон зэрлэг нугас олноор байршсан газруудыг тэмдэглэв

Бид өглөө Улаанбаатар хотоос 9:30-ийн үед хөдлөж 4-р цахилгаан станцын баруун Өмхий нууранд 10:30-ийн үед ирлээ. Энд ирээд нуурыг дурандахад нууранд нийт 50 орчим хондон ангир (Tadorna ferruginea), 4 зэрлэг нугас (Anas platyrhynchos), 10 гаруй хон хэрээ (Corvus corax), 3 улаанхушуу жунгаа (Pyrrhocorax pyrrhocorax) л харагдлаа. Нуур мана ихтэй учир бас холын юм харагдахгүй байна. Усан дотор сууж байгаа хондон ангирын нуруу цантаад цас мөс болсон харагдана. Төмөр замаас баруун тийшээ урсаж гарч байгаа гол дагууд эндээс 4 хондон ангир, 5-6 хон хэрээнээс өөр шувуу харагдахгүй байна. Бид эндээсээ 3 хэсэг болон салж Сонгины хайрхан уулын өвөр хүрэхээр болж Амархүү, Мөнгөнбагана 2 машинаа аваад хойт замаараа явав, Болормөнх, Түвдэндорж, Цэвээнмядаг ах гурав баруун тийшээ голынхоо хойт хөвөөг дагав, харин Ганхуяг, Амартүвшин, Төвшин нар Төмөр замын далангийнхаа урд талаар Туулын шугуйдаа ойрхоноор баруун тийш явж Сонгины гүүрийн орчимд уузалдахаар боллоо.

Зэрлэг нугас Anas platyrhynchos (Зургийг Н.Цэвээнмядаг)

Эгэл зана Pyrrhula pyrrhula (Зургийг Н.Цэвээнмядаг )

Хээрийн боршувуу (Passer montanus) – 60, Шоорон эвэртболжмор (Eremophila alpestris) – 40, Шивэр энхэтбялзуухай (Bombycilla garrulus) – 400+, Банхар булжуухай (Coccothraustes coccothraustes) – 30, Эгэл зана (Pyrrhula pyrrhula) – 9, Ягаан бужмар (Carpodacus roseus) - 2, Алаг шаазгай (Pica pica) – 14, Цэнхэр цанцаахай (Cyanapica cyana) – 22, Улаанхушуут жунгаа - 51, Хар хэрээ (Corvus corone) – 9, Хон хэрээ – (Corvus corax) - 46, Алаг тоншуур (Dendrocopos major) – 3, Сибирийн хайруулдай (Prunella montanella) – 1, Хондон ангир (Tadorna ferruginea)- 163, Зэрлэг нугас (Anas platyrhynchos) - 157, Их хөхбух (Parus major) - 8, Номин хөхбух (Parus cyanus) - 13, Бага алаг тоншуул (Dendrocopos minor)- 1, Өрнийн тоншголжин (Sitta europae)- 2, Нөмрөг тас (Aegypus monahus)- 12, Улаангүет хөөндэй (Turdus ruficolis)- 2, Дөлөн цэгцүүхэй (Acanthis flammea) – 26, Шунхан цэгцүүхэй (Acanthis hornemanni) - 3, Алаг шунгаач (Bucephala clangula)- 3, Хондлой цагаантоншуур (Dendrocopus leucotus)- 1, Бор тодол (Sturnus cineraceus) - 1 зэргийг бүртгэв. Бид нийтдээ 26 зүйлийн 1000 гаруй шувуу тоолсон.

Хондон ангир, зэрлэг нугас болон алаг шунгаач зэрэг нугаснууд үндсэндээ нуур болон Сонгины уулын хоорондох жижиг тогтоол устай хэсэгт олноор бүртгэгдсэн. Шувуудын нуруун дээр цана бууж, нуруун хэсэг бүхэлдээ мөстсөн харагдаж байсан.

Голын харзалсан хэсгээс ундаалж буй нь
Шивэр энхэтбялзуухай Bombycilla garrulus (Зургийг Н.Цэвээнмядаг )

Хөлдүү жимс идэж буй Шивэр энхэтбялзуухай
Bombycilla garrulus (Зургийг Г.Амархүү)

Сонгино хайрхан уулын урд бэл жимсний мод олонтой учир жижиг шувууд маш олноор ялангуяа шивэр энхэтбялзуухай бусдаас тоогоор давамгай байсан. Энэ зүйл бялзуухай тэр орчимд хаа сайгүй тааралдаж, голын усны харзалсан хэсэгт ч мөн бөөн бөөнөөр цуглан ус ууцгаах нь олонтой. Бид Сонгины амралтын газрын орчимд ажиглалт хийсэн ба энэ орчимд тоншуулынхан тааралдаагүй, тэднийг бид өмхий нуураас Сонгины зүг ажиглалт хийж явах үедээ гоын сийрэгхэн бургасанд олж харж байсан. Харин сонгины амралтын газрын орчимд 20 гаруй тооны цэнхэр цанцаахай харагдсан ба тэд бөөнөөр нэг газраас нөгөө газар руу үе үе нисгээж байв. Өмнөх ажиглалтуудаар бид бор тодол шувууг энэ орчимд харж байгаагүй ба энэ удаа Амархүү өөрийнхөө аппаратанд голын эрэгт ус уухаар ирсэн тодолын зүргийг буулгаж амжсан байна.

Голын эрэгт ус уухаар ирсэн Бор тодол Sturnus cineraceus (Зургийг Г.Амархүү)

Бор тодол Sturnus cineraceus (Зургийг Г.Амархүү)

Энэ удаагийн шувууны ажиглалтанд: Биологийн хүрээлэнгийн судлаач Н.Цэвээнмядаг болон Г.Амархүү, П.Ганхуяг, П.Амартүвшин, Н.Төвшин, С.Мөнгөнбагана, Э.Болормөнх, Түдэвваанчил нар явлаа.

Улаанбаатар хотын орчимд өвөлжиж буй шувууд

2011-01-17T00:30:00.000-08:00

Сонгины амралтын ойролцоох Туул голын хэсэг (зургийг Г.Амархүү)

Бид 2011 оны анхныхаа шувуу ажиглалтыг Улаанбаатар хотын баруун хэсэгт, 4 дүгээр цахилгааны Станцын ойролцоо байх цэвэршүүлэх байгууламжын нууранд буй өвөлжиж байгаа шувуудыг ажиглахаас эхэллээ. Энэ өдөр -25 градусын хүйтэн байв. Монголын шувуу ажиглагчдын клубынхэн жил бүрийн нэгдүгээр сард энэхүү нууранд өвөлжиж буй шувууд, тэдгээриййн зүйлийг бүртгэдэг.

Нууранд өвөлжиж буй Хондон ангир (зургийг Г.Амархүү)

Энэ жил биднийг очиход нууранд буй шувуудыг олж харахад ихээхэн хэцүү болсон байлаа. Учир нь цэвэршүүлэх байгууламжаас нуур руу ирдэг усны хоолой хуучин цутгадаг байсан талбай руугаа бус нуурын хойд хэсэг рүү шууд орсон байв. Тиймээс нуур хойноосоо бүхэлдээ халуун ууранд хучигдсан байв.

Нууранд өвөлжиж буй Хондон ангир (зургийг П.Амартүвшин)

Бид нууранд нэлээд олон тооны Хондон ангир Tadorna ferruginea мөн 60 орчим тооны Зэрлэг нугас Anas platyrhynchos бүртгэв. Нуурын зүүн урд хэсэгт байх бургасанд ажиглалт хийж тэнд Үүрэн сүүлтзана Uragus sibiricus 6 ширхэг харав.

Бид нуурнаас гарсан голыг даган Сонгино хайрхан уулын зүг явцгаасан. Өмхий нуурнаас Сонгины зүгт бараг 2км орчимд байх жижиг нууранд 20 орчим Алаг шунгаач Bucephala clangula мөн 1 ширхэг Хумхин бохио Mergus merganser, 40 гаруй Хондон ангирTadorna ferruginea байв. Тэр орчимд бид 20 орчим тооны Эвэрт болжимор Eremophila alpestris харав.

Эгэл зана (зургийг Andreas Buchheim)

Шивэр энхэтбялзуухай (зургийг П.Амартүвшин)

Бид голынхоо хойд хэсгийг дагасаар Сонгины амралтын баруун хэсэг, Туул голынхоо эрэг хавьд ирж шувуу ажиглав. Энэ орчимд мойл, үрэл, болон улаалзгана зэрэг жимсний мод олонтой хэсэг. Тиймээс энэ орчимд Шивэрэнхэт бялзуухай Bombycilla garrulus маш олон тоотой, хаа сайгүй харагдаж байв. Тоог нь барагцаалах боломжгүй байсан. Түүнчлэн Эгэл зана Pyrrula pyrrula -3, Улаавар бужмар Carpodacus roseus- 4, нэлээд олон тооны Банхар булжуухай Coccothraustes coccothraustes, Дөлөн цэгцүүхэй Acanthis flammea, Шунхан цэгцүүхэй Acanthis hornemanni, мөн цөөн хэдэн Их хөхбух Parus major, Номин хөхбух Parus cyanus, Улаангүеэт хөөндэй Turdus ruficollis зэргийг харав. Голын эрэг орчимд нэг Цагаансүүлт нөмрөгбүргэд Haliaeetus albicilla байв. Сонгины уулын орой хэсгээр Нөмрөг тас Aegypus monahus нэлээд байна. Биднийг Сонгино хайрхан уулын урд бэлээр өнгөрдөг төмөр замын ойролцоо явж байхад 300 орчим тооны жижиг шувуу нэлээд өндөрт баруун зүгийг чиглэн дуу чимээ ихтэй нисэн өнгөрөсөн боловч харамсалтай нь бид чухам ямар зүйл шувуу байсанг тодорхойлж чадаагүй.

Шунхан цэгцүүхэй (зургийг Andreas Buchheim)

Улаавар бужмар (зургийг Andreas Buchheim)

Энэ удаагийн шувууны ажиглалтанд: Түвшин, Амархүү, Абу (Andreas Buchheim), Амартүвшин, Ганхуяг нар байв.

“Монгол орны түгээмэл шувуудыг таних ном" танилцуулга

2010-11-16T20:34:00.000-08:00

Монголын Зэрлэг амьтан судлах хамгаалах төвөөс “Монгол орны түгээмэл шувуудыг таних ном”-ыг хэвлэн уншигчдын гар дээр хүргэлээ. Манай орны иргэдийг жигүүртэн амьтдыг хамгаалах үйлст өргөнөөр татан оролцуулах, тэдний шувуудын тухай мэдлэгийг дээшлүүлэх, улмаар шувуу ажиглах хоббиг хөгжүүлэхэд зориулагдсан уг номонд байгаль хамгааллын үүднээс авч үзэхэд ховор, ховордсон болон Монгол оронд хамгийн элбэг, хаа сайгүй тааралддаг нийт 160 зүйл шувууд багтсан байна.

Номны эхний хэсэгт шувууг хэрхэн ажиглаж сурах талаар дэлгэрэнгүй зөвлөлгөөг танилцуулжээ. Мөн шувуудыг олж үзэж болох үндсэн амьдрах орчнуудын танилцуулгыг фото зургийн хамт дэлгэрэнгүй бичиж, шувуудад чухал газруудын тухай товч мэдээлэлийг газрын зургийн хамтаар оруулж өгчээ.

Энэ номыг ШУА-ын Биологийн хүрээлэнгийн Шувуу судлалын лабораторийн эрхлэгч, шувуу судлаач доктор Н.Цэвээнмядаг, Зэрлэг амьтан судлах хамгаалах төвийн биологич, докторант Б.Нямбаяр, магистр Ц.Мөнхзул нар бичиж, Японы алдарт зураач Такаши Танигучи өөрийн уран бүтээлээрээ сэтгэл харамгүй тусалжээ.

Түүнчлэн уг зураачийн уран бүтээлүүд Зүүн Азийн олон орны шувуу таних номонд хэрэглэгддэг байна. Энэ номыг бүтээхэд BirdLife International олон улсын байгууллагын Азийн салбар, Японы зэрлэг шувууны нийгэмлэг тусалж, байгаль хамгаалах Кейданрен сан ивээн тэтгэж санхүүжүүлсэн байна.

Номыг тун удахгүй гадуур номын дэлгүүрүүдээр худалдаалж эхлэх ба үнэ нь 15000-18000 хавьцаа байх бөгөөд олсон орлогоор манай орны ховор шувуудыг судлах, олон нийтийн дунд шувуу хамгаалах сурталчилгааны ажил явуулах, мөн Монголын шувуу ажиглагчдын клубыг санхүүжүүлэх ажилд тус тус зарцуулах юм.

Сурагчдад шувуу ажиглах тухай семинар хийв

2010-11-01T08:55:00.000-07:00

Монголын шувуу ажиглагчдын клубын хамт олон Улаанбаатар хотын "Эрдэм төгс" дунд сургуулийн ахлах ангийн сурагчидад "Шувуу ажиглах гэж юу вэ?" сэдвээр семинар хийж, шувуудын талаар сонирхолтой зүйлсийг ярилцав. Хүүхдүүд маань семинарт маш идэвхитэй оролцсон. Бид энэхүү сургууль дээр цаашид олон сэдвээр семинар зохион байгуулж, түүнчлэн хотын болон хот орчмын шувуудаа ажиглах аялалд явцгааж, сургуулийнхаа захиргаатай хамтран сурагчдын байгаль хамгаалах болон шувуудын мэдлэгийг нь хөгжүүлэх тал дээр ажиллахаар боллоо.

Шувуудын тухай семинарт сурагчид идэвхитэй оролцов

Бидний энэ удаагийн семинар маань "Шувуу ажиглах гэж юу вэ?" гэсэн ерөнхий сэдвийн дор хийгдсэн ба үүн дотроо шувуудыг хэрхэн ангилж ялгах, тоолох, шувуудын нас, хүйсийн тухай гэх зэрэг олон дэд сэдвүүд байсан юм.
Бид семинар хийсэн өдрийнхөө маргааш өглөө нь буюу бямба гарагт Зайсангийн гүүрний ойролцоох Туулын бургасанд буй шувуудыг ажиглаж, дурандахаар шийдсэнээр бидний энэ удаагийн ээлжит семинар өндөрлөсөн юм.
Бид товлосон ёсоороо бямба гарагийнхаа өглөө 9:00 цагт сургуулийнхаа гадаа талбайд цуглацгааж Зайсангийн автобусанд сууцгаан хөдлөв. Ийнхүү бид Зайсангийн гүүрний ойролцоох Туул голын хөндийд ирэв. Шувуудаа ажиглахаасаа өмнө хүүхэд бүр шувуу ажиглахаар явахын өмнө юуг сайтар мэдэж байх ёстой тухай ярилцав.

Сурагчидтай хоёр нүдний дуран болон телескоптой хэрхэн

зөв ажиллах талаар ярилцаж буй нь

Тиймээс бид аялалынхаа өмнө эхлээд хүүхэд бүр хоёр нүдний дуран болон телескоптой хэрхэн зөв ажиллах, сууж болон нисэж буй шувуудыг хэрхэн олж харах зэрэг дурантайгаа ажиллаж сурах талаар бяцхан дадлага хийсэн. Мөн аялалын явцад шувуудаа олж харахын тулд хүүхэд бүр чимээ багатай байх мөн шувуу олж харсан тохиолдолд шувуу тодорхолох номоо хэрхэн ашиглах вэ зэрэг зайлшгүй шаардлагатай зүйлсийг хэлэлцэв.
Бид Зайсангийн гүүрнээс зүүн зүйгт ойролцоогоор 2 км орчим аялаж, аялалын өмнө ярилцсан зүйлсээ баталгаажуулж байв.

Хөвгүүд хон хэрээ, хар хэрээ хоёрыг ялгах гэж сайтар дурандаж байгаа нь

Бид нийтдээ 12 зүйлийн шувуудыг ажиглаж, бүртгэв. Үүнд:

Улаангүеэт хөөндэй-1,
Их хөхбух- 46,
Номин хөхбух-24,
Хумхин бохио -1,
Хөхвөр тагтаа-,
Оронгийн боршувуу
Хээрийн боршувуу
Начин шонхор-1,
Хон хэрээ-15,
Хар хэрээ-6,
Улаан хушуут-2,
Алаг шаазгай-14, зэргийг дурандав.

Дээрх таарсан шувууд бол бидний эргэн тойронд байнга байдаг түгээмэл шувууд юм. Шинээр шувуу ажиглаж байгаа сонирхогчдын хувьд элбэг таардаг түгээмэл шувуудаа сайтар ажиглаж, дараа дахин таархад алдаагүй сайтар таньдаг болох нь юу юунаас илүү чухал зүйл юм. Ингэснээр бид өөрсдийнхөө дэргэдүүр өнгөрөх нүүдлийн эсвэл ховор зүйл шувуудыг дээрх шувуудаас хялбархан ялгаж, таних чадвартай болж эхэлдэг.

Энэ удаагийн шувуудын тухай семинар болон аялалд:
Мөнхзаяа багштай шилжилтийн 8-р ангийн сурагчид оролцов.
Даланбаяр, Данзанпунцаг, Дөлгөөн, Дэмүүн, Жигжидсүрэн, Мөнхтөмөр, Саранцогт, Содгэрэл

Биднйи семинарыг дэмжин сурагчидтай ажиллах цаг гарган өгсөн "Эрдэм төгс" дунд сургуулийн захиргаанд талархсанаа илэрхийлье.

Монголын шувуу ажиглагчдын клуб

Шарэлэгт хөмрөг Emberiza aureola

2010-10-01T22:54:00.000-07:00

Таны шувууны мэдээллийн санд: Yellow Breasted Bunting

Шарэлэгт хөмрөг бол гоёмсог хөмрөгүүдийн нэг юм. Энэ зүйл хөмрөг нүүдлийн зүйлүүдийг хамгаалах тухай конвенцийн 1 дүгээр хавсралтанд орсон чухал зүйл шувуудын нэг билээ. Шарэлэгт хөмрөг нь Палеарктикт өргөн тархалттай зүйл хэдий ч сүүлийн жилүүдэд тархац болон үржлийн нутаг нь хумигдаж байгаа талаар судлаачид дурдах болжээ. Европын баруун хэсгийн зарим орон болох Беларус, Финланд болон Украйнд мөн Азийн орноос Орос, Монгол, Хятад, Япон болон Солонгос зэрэг оронд үрждэг бол намрын сүүлээр Хятадын шар мөрний орчимд бөөнөөр цугладаг байна. Харин өмнөд болон зүүн өмнөд Азийн зарим орон болох Непал, зүүн хойд Энэтхэг, Хятадын өмнөд хэсэг, Камбожи болон Мянмар зэрэг улсад өвөлждөг.

Эр шарэлэгт хөмрөг Emberiza aureola (зургийг Ганхуяг)

Зураг дээрх эр, эм хоёр хөмрөгийг 2009 оны зун 6 дугаар сард Хэрлэн голын эргийн дагуух бургасны ёроолд үүрлэсэн байхтай нь таарч азаар хэдэн зураг дарж амжсан юм. Үүрээ бургасны ёроолд өвсөөр зассан байсан ба үүрэнд 5 ангаахай байв. Эр шувуу намайг анх харах үед үүрний орчимд ямар нэгэн идэш тэжээл амандаа зуугаагүй байсан бол хэдхэн секундын дараа харахад амаараа дүүрэн хорхой зуучихсан хажууд хэдийн их ойртсон байв. Би тэр үед түүний үүрний дэргэд ойрхон байгаагаа мэдээгүй байсан.

Эр шарэлэгт хөмрөг Emberiza aureola (зургийг Ганхуяг)

Эр шувуу надаас холдолгүй эргэн тойрон ойр ойрхон нисэж буугаад сониучирхан харж байв. Тиймээс түүний үүрэнд би их ойрхон байгаа гэдгээ гадарлаж эргэн тойрныхоо бут, бургаснуудыг самнаж, эр шувууг хэсэг минут сайтар ажиглав.

Харин эм шувуу нь намайг үүр орчимд байх хугацаанд цөөн харагдсан ба магадгүй холоос ажиглаж байсан байх.

Эм шарэлэгт хөмрөг Emberiza aureola (зургийг Ганхуяг)

Гэтэл би үүрнээс ердөө 1м зайд зогсож байсан байна. Тэдний үүр бургасны ёроолд олж харахад тийм ч амаргүй хэсэгт нь байрласан байв.

Шарэлэгт хөмрөгийн үүрлэсэн амьдрах орчин, Хэрлэн гол (зургийг Ганхуяг)

Шарэлэгт хөмрөгийн дэлхийн тархалт (from Birdlife website)

Та бүхэн энэ зүйл хөмрөгийн тухай дэлгэрэнгүй мэдээллийг үзэхийг хүсвэл доорх линк руу орж дэлхийн хэмжээнд энэ зүйл жижиг шувууны мэдээллийг харж болно.

http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=8954&m=0

Монголын шувуу ажиглагчдын клуб

Merlin Falco columbarius

2010-09-21T00:47:00.000-07:00

Merlin Falco columbarius (Хайргууна шонхор):

07.06.2010: (coordination: E 48.17004 N 108.64007)

Merlin was breeding on Carrion crow's Corvus corone nest which was on the tree near to the Kherlen river in Mungunmorit soum in Tuv aimag (province) in June, 2010. The female was perching on the old branch in about 150m from the nest. That time, the male was incubating on the nest and we also checked the nest and there were 4 eggs.

Female Merlin is perching on old branch (photo by Amarkhuu)

Second Merlin pair was nested on another tree about 3km from the first nest point (coordination E 48.09814 N 106.63361)

When we came there female was attacking to Black kites close to the nest and male was incubating in the nest. They were nested in magpie's nest. But we did not the check the nest because it was already getting cold. We did not want to disturb the falcon when they incubating in the cold weather condition.

Male Merlin is perching on the branch (photo by Gankhuyag)

This falcon is already breeding in Mongolia but we do not have enough evidences on breeding record for this falcon in Mongolia and this was good record for us.

Шувууны фото зургийн уралдааны мэдээ

2010-09-20T20:13:00.000-07:00

Сайн байна уу шувуу ажиглагчидаа,

Бид та бүхэнд Монголын жигүүртэн шувуудын гэрэл зургийн уралдааны явцын талаар товч мэдээлэл хүргэхийг хүслээ. Юуны өмнө манай уралдаанд олон сайхан зураг ирээд байгааг хэлэхэд таатай байна. Та бүхнийг уг уралдаанд зориулсан вебсайтруу орж зураг бүхнийг тухтай үзэхийг урьж байна.

Манай зургийн уралдаанд одоогийн байдлаар нийт 20 гаруй хүмүүс нийт 54 зүйлийн 75 зураг ирүүлээд байна. Зураг ирүүлсэн хүмүүсийн дотор гадаад, дотоодын шувуу ажиглагчид, шувуу судлаачид, Монгол аялахаар ирсэн жуулчид, оюутан гээд олон төрлийн хүмүүс байна.

Бид уралдааны вебсайтыг долоо хоног бүр шинэчилж байгаа бөгөөд удахгүй шалгаруулана. Бид шилдэг зургийг 10 сарын сүүлээр шалгаруулах бөгөөд 11 сарын эхээр нийтэд зарлах болно.

Та бүхэнд дахин сануулахад энэхүү уралдаан нь НҮБ-ээс 2010 оныг Биологийн төрөл зүйлийг хамгаалах олон улсын жил болгосонтой уялдуудан Монголын ард иргэдийг байгаль хамгаалах, түүний дотроос жигүүртэн амьтадыг хамгаалах үйлсэд татан оролцуулах, иргэдийн дунд шувуу ажиглах сонирхолыг хөхүүлэн дэмжих зорилгоор зохион байгуулагдаж байна.

Уралдаанд ирүүлсэн бүтээлүүдээс шилдэг зургыг шалгаруулж тэргүүн байрны шагнал, гэрчилгээ олгох болно. Тэргүүн байранд орсон оролцогсодод гэрчилгээ, шувуу судлаач Марк Бразилын бичсэн “Зүүн Азийн шувууд”, мөн манай судлаачдын бичсэн “Монгол дахь шувуудад чухал нутгууд” номыг бэлэглэх ба мөн удаах байранд орсон хоёр бүтээлийг шалгаруулж тусгай шагнал, “Монгол дахь шувуудад чухал нутгууд” номыг бэлэглэх болно.

Та бүхэн уралдааны ветсайтруу орж оролцогсодын ирүүлсэн олон сайхан шувуудын зурагтай танилцана уу. http://www.wscc.org.mn/photo_contest/index.html

Та бүхнийг өргөнөөр оролцохыг дахин уриалж байна.

Хүндэтгэсэн
Зохион байгуулах комисс

Шувуу ажиглах аялалд оролцсон тэмдэглэл

2010-09-06T21:16:00.000-07:00

Монголын шувуу ажиглагчдын клубын гишүүн Э.Болормөнхийн аялалын тэмдэглэл:

Борцгор хотон Pelecanus crispus

2010.8.09 - 25 хооронд Бельги улсын 4 жуулчинтай хамт 8 аймгийн нутгийг хамарсан шувуу ажиглах аялалд оролцсон юм. Ажиглалт хийсэн гол цэгүүд маань:

1. Туулын шугуй

2. Зоргол хайрханы урд орших Харийн нуур

3. Бага газарын чулуу-Сүм хөх бүрд

4. Баянзаг

5. Зүүнсайхан уул-Ёлын ам

6. Хонгорын элс-Хонгорын гол

7. Бага Богд, Арц Богд уулын урдах хоолойн заган шугуй

8. Орог нуур

9. Бөөнцагаан нуур

10. Орхон голын хөндий-Хангайн нуруу-Улаанцутгалан

11.Өгий нуур

12. Баяннуур (Булган аймаг Дашинчилэн сум)

13. Хустайн нуруу байлаа.

Бид аялалын туршид нийт 150 орчим зүйлийн шувууд харсан. Говь гурван сайхан ууланд бид Төв Азийн хамгийн том 4-н махчин шувуу болох Aegypius monachus, Gyps fulvus, Gyps hymalayensis, Gypaetus barbatus-ыг нэгэн дор харсан юм. Баян нуур, Харийн нуур дээр эргийн шувууд маш олноороо цугласан байхтай таарсан. Ажиглалт хийсэн гол цэгүүд маань говь, хээрийн бүсэд байрласан учраас энэ амьдрах орчинд өргөн тархсөн түгээмэл зүйлүүд дээр голчлон ажиглалт хийлээ.

8-р сарын дунд үе бол Монгол орны хувьд шувуудын нүүдэл эхлэж буй чухал үе тул Евроазийн хойд хэсэг, Сибирээс өмнөд, зүүн Азийг зорьж буй шувуудыг нүүдлийн үед нь ажиглах боломжтой байсан юм. Мөн энэ үед шувуудын нүүдлийн өмнөх цугларалт, бөөгнөрөлтийн үе давхцаж байлаа. Жишээ нь Баян нуур дээр бид Hirundo rustica - Асрын алтан хараацайн 20000-30000 орчим тооны асар том сүрэгтэй таарсан билээ.

Аялалын үед таарсан зарим ховор шувуудын нэрийг доор дурьдлаа:

Хэрмийн бялзуухай Tichodroma muraria

Улаан цэгцүүхэй Acanthis flavirostris - Бага газарын чулуу

Усны нөмрөг бүргэд Haliaeetus leucoryphus - Өгий нуур

Цагаансүүл нөмрөг бүргэд Haliaeetus albicilla - Өгий нуур

Хэрмийн бялзуухай Tichodroma muraria - Ёлын ам

Монгол хулан жороо Podoces hendersoni - Заган шугуй

Борцгор хотон Pelecanus crispus - Бөөн цагаан нуур

Цэн тогоруу Grus vipio - Харийн нуур

Зосонгүеэт шийхнүүхэй Anthus cervinus - Ёлын ам

Шунхан цэгцүүхэй Acanthis hornemanni - Ёлын ам

Бүлхэрээ бужмар Carpodacus pulcherrimus - Зүүн сайхан уул

Сибирийн хайруулдай Prunella montanella - Зүүн сайхан уул

Козловын хайруулдай Prunella kozlowii - Зүүн сайхан уул

Загийн боршувуу Passer ammodendri - Баян заг

Хэрмийн бялзуухай Tichodroma muraria

Та бүхэн бидний аялалын хугацаанд бүртгэсэн бусад шувуудын жагсаалтыг сонирхвол доорх хаягаар холбоо барьж болно. Та бүхэнтэй аялалынхаа сониноос хуваалцаж байгаадаа туйлын баяртай байна.

Холбоо барих хаяг: e.bolormunkh@yahoo.com; 88786851;

Зүүн Монголоор шувуу ажигласан тэмдэглэл

2010-09-04T00:18:00.000-07:00

Бичсэн Амархүү (email:amarkhuucccp@yahoo.com;)

Сайн байцгаана уу? 7-р сарын 24 өөс 8-р сарын 18 хооронд Герман улсын шувуу судлаачдын багт Christoph Bock, Axel Bräunlich, Katja Bräunlich, Benjamin Brenneis, Jan Brinke, Jochen Dierschke, Martin Grimm, Steve Klasan, Stephanie Rapp нартай хамт зүүн монголоор шувуу сонирхон аялаад ирлээ.

Бид Улаанбаатар - Гүн галуут- Бэрээвэн хийд- Хурхын хөндий- Биндэрийн нуур- Онон баг- Улз гол- Цэнгэлэг, Галуут, Эрвээхэй нуурууд- Чойбалсангийн ойролцоох Хэрлэн гол- Мэнэнгийн тал- Буйр нуур- Халхын гол- Нөмрөг- Чойбалсан- Өндөрхаан- Улаанбаатар гэсэн маршруутаар аялсан. Аялалын үеэр нийтдээ 234 зүйл шувуу тэмдгэлсэн ба тэдгээрээс зарим зүйл ховор шувуудын нэрсийг онцлон дурдав.

Бор бүргэд Aquila clanga Greater Spotted Eagle

Реликт цахлай Larus relictus Relict Gull

Цэн тогоруу Grus vipio White-naped Crane

Хан бүргэд Aquila heliaca Eastern Imperial Eagle

Идлэг шонхор Falco cherrug Saker Falcon

Хонин тоодог Otis tarda Great bustard

Хархираа тогоруу Grus grus Common Crane

Наран бөднө Coturnix Japonica Japanese Quail

Цагаан дэвлээ Ardeola bacchus Chinese Pond-heron

Гангар хун Cygnus cygnus Whooper Swan

Хуруут хун Cygnus olor Mute Swan

Согсоот гоорбис Pernis ptilorhyncus Oriental Honey Buzzard

Матигар хөгчүүлэг Xenus cinereus Terek Sandpiper

Бичилхэн тутгалжин Numenius minutus Little Curlew

Морин шунгуулай Hydroprogne caspia Caspian Tern

Мөн Great Knot (Calidris tenuirostris) -ийг Монголд анх удаа тэмдгэлсэн. Энэ шувуу нь үржлийн үедээ Оросын хойг Сибир, Чукотка, Яакутад үржилд орж Солонгос, Япон, Хятадын зүүн хойд эргээр ус, намгархаг газар дайран нүүдэг. Харин өвлийн улиралд Австрали, зүүн өмнөд Азид өвөлждөг юм байна. Бидний харсан Great Knot Монголоор дайран өнгөрч яваа шувуу байсан.

Great Knot (Calidris tenuirostris) (зургийг Steve Klasan)

Хурхын хөндийд 7 цагаан тогоруу харсан нь бидний аялалын бас нэг гайхалтай зүйл байлаа. Цагаан тогоруу өмнө нь Монголд Түргэн цагаан нуур, Гүн галуут, Мөнгөнморьт сумын ойролцоо, мөн Улз голын ойролцоо бүртгэгдэж байсан байна.

Цагаан тогоруу Grus leicogeranus (зургийг Амархүү)

Биндэрийн овооны урд Хурхын хөндийд таарсан 7 Цагаан тогоруу Grus leicogeranus

(зургийг Амархүү)

Breeding Pied harrier in central Mongolia

2010-09-03T09:15:00.000-07:00

04th of June, 2010
Gezeg Lake: coordination- E 47.00067, N108.20361

We recorded breeding Pied harrier in central Mongolia. It was Gezeg lake which is located 145km from the UB to south east. Taken photo for the male but it was too far away.

Male pied harrier (Photo by Gankhuyag)

When we come there female was carrion food near to the lake and male was attacking to the black kite in about 300m from the lake. So, 20 min later, female pied harrier came to the nest which is in reeds in the lake. After that, we found a nest in the reeds.

Pied harrier nest with 2 eggs (photo by Gankhuyag)

Breeding record on this species in Mongolia is usually in eastern Mongolia but this time we found a nest almost in central Mongolia.

Birding for autumn migration near to the UB

2010-09-03T08:30:00.000-07:00

written by Gankhuyag, 27th-28th of August, 2010.

Big flock of Pacific Golden Plover (Photo by Amarkhuu)

Ayga and Gun galuut lakes are wonderful places for birding near to the Ulaanbaatar. It located 110 km from the Ulaanbaatar to east. Water level of the Ayga Lake looks like very good this year than our previous years. There are also many small water points around the lake too. We observed the birds there for 1 day. The weather condition was not good during the trip, it was windy and cloudy but we seen fantastic shore birds there.

Bird list of Ayga lake:

A pair of whooper swan with 4 chicks (Photo by Amarkhuu)

Great grey heron-(12), Spoon billed (2), Bar headed goose (46)-(3 had red neck rings, it was not easy to see ring ID), Swan goose (110), Whooper swan (4 pairs with chicks), Black-winged Stilt (2), Pied Avocet (6), Pacific Golden Plover (350+), Kentish Plover (5), Grey Plover (1), Black-tailed Godwit (250+), Spotted Redshank (14), Common Redshank (4), Green Sandpiper (3), Marsh Sandpiper (8), Wood Sandpiper (23+), Ruddy Turnstone (4), Curlew Sandpiper (26), Sharp-tailed Sandpiper (3), Little curlew (2), Little ringed plover (5), Red-necked Stint (?), Little stint (4), Temminkii stint (3+), Ruff (2), Red-necked Phalarope (14), Common teal (2), Black tailed Gadwit (75+), Golden eye (5), Ruddy shelduck, Common shelduck, Mallard, Pin tail, Tufted, Common coot (3), Black necked Grebe (4), Northern lapwing (100+), Common tern (1), Relict gull (7), Black headed gull (4), Mongolian gull (40+), Common snipe (2),Yellow wagtail, Demoiselle crane.

Ruff (Photo by Amarkhuu)

Gun galuut lake:
Whooper swan (4 pairs with chicks), Pied Avocet (6), Pacific Golden Plover (), Grey Plover (1), Black-tailed Godwit, Ruddy Turnstone (18), Terek Sandpiper (1), Sanderling (2), Little stint (4), Ruddy shelduck, Common shelduck, Relict gull (2), Pallas’ gull (3), Black necked Grebe (6), Crested Grebe (2), Shoveler (2), Eurasian wigeon (2), Common pochard (6).

Raptors near to the lake: Eurasian sparrowhawk (1), Hobby (1), Common kestrel (2), Hen harrier (1), Saker falcon (3), Black vulture (5), Upland buzzard (3), Steppe eagle (6). We saw also one Peregrine falcon on the way in same day.

Tuul river site on end of the Gorkhi-Terelj National park:

Pallas's Grasshopper Warbler (Photo by Amarkhuu)

Lammergier (1), Saker falcon (3), Eurasian sparrow hawk (), Griffon sp? (2), Black vultures (32), Steppe eagle (9), Booted eagle (1), Common kestrel (2), Black kite (6+), Common rosefinch (2), Daurian redstart (5+), Dusky warbler, Radde’s warbler, Green warbler, Pallas's Grasshopper warbler, Great tit, Willow tit, Northern wheatear, Isabelina wheatear, Eurasian jay (1), Lesser woodpecker (1).

Birding team (photo by Gankhuyag)

Birding team of this trip: Gankhuyag, Munkhzul, Benjamin Metzger (Germany), Amarkhuu, Ariunzul, Munkhjargal, Bandi, Bolormunkh and Azjargal.

Шувуудын нүүдлээс хоцорвоо...

2010-04-09T05:02:00.000-07:00

Сайн байцгаана уу шувуу сонирхогчид оо?

Бид бүхэн дурангаа бэлдэн амралтын өдрүүдээрээ шувуудынхаа нүүдлийг ажиглацгаая. Энэ жил цас ихтэй болохоор дулаарах үед хаа сайгүй цас хайлан уст цэгүүд ихсэх нь ойлгомжтой юм. Энэ нь нүүдэллэн ирж буй шувуудад маань олноороо амарч буух таатай цэгүүд болох учиртай. Тиймээс бидэнд өнгөрсөн жилийн нүүдлээр харж чадаагүй шувуугаа харах сайхан боломж олдож магадгүй юм. Бүгдээрээ дурангаа аван шувуудаа ажиглацгаая.

Өмнө зүгээс шувуудын нүүдэл ойртсоор...

2010-04-09T04:27:00.000-07:00

Бичсэн: Дорждэрэм (Оюутолгой, Ханбогд сум)

Оюу толгойд өчигдөр 18 Хошуу галуу Anser cygnoides, 6 Хар өрөвтас Ciconia nigra, 2 Ardeola bachus, 4 Цагаан дэглий Egretta alba байрлаж байлаа. Жижиг нугас болон цахлайнуудыг таньж чадсангүй. Цагаан дэглий нь Хар өрөвтасаас биеэр арай жижиг боловч өнгөний хувьд маш тод цагаан байсан.

Бичсэн: Түмэн (Өмнөговь аймаг)

Эртнээс нааш говийн 5 нуур гэж алдаршсан Улаан нуур, Таац, Бөөн цагаан нуур, Орог нуур болон Адгийн цагаан нууруудаас зөвхөн Бөөн цагаан нуур л үлдсэн боловч жил ирэх тусам түүний ус багасан хатаж байна.
Өчигдөрийн байдлаар манай аймгийн Баяндалай суманд байрлах Төхөмийн нууранд 250 орчим Гангар хун Cygnus cygnus, 100 орчим Бор галуу Anser anser ирсэн байна. Харин жижиг шувууд цөөн байна.

Монгол дахь Шувуудад Чухал Газрууд

2010-03-16T23:56:00.000-07:00

БАЙГАЛЬ ХАМГААЛЛЫН ТҮШИЦ НУТГУУД: Монгол дахь Шувуудад Чухал Газрууд ном хэвлэгдлээд нэг жил боллоо.

Шувуудад чухал газар /ШЧГ/ гэж юу вэ? ШЧГ гэж тусгай хамгаалалттай газрууд уу? Шувуудад чухал газруудыг хэрхэн сонгодог вэ? Монголд хэдэн ШЧГ, хаана байдаг юм бэ? ШЧГ-д аялал жуулчлал хөгжүүлж болох уу? ШЧГ-ын ач холбогдол? Манай дэлхийд ховордож буй шувууд хэд байдаг юм бэ? Дэлхийд ховорож байгаа реликт цахлайг би хаана харж болох вэ? мэт асуултуудад уг лавлах хариулах болно.

2007 онд Байгаль орчны яам болон Дэлхийн банк хамтран Шувуудад чухал газруудын тухай зөвлөлгөөнийг Улаабаатар хотод зохион байгуулсан юм. Энэ зөвлөлгөөнд их дээд сургуулиуд, ШУА-ийн хүрээлэнгүүд, ДБХС, ЗАХН, ГТХАН-ийг төлөөлсөн 40 гаруй мэргэжилтнүүд оролцсон. Оролцогсод Монгол дахь ШЧГ-ын жагсаалтыг хэлэлцэн тогтсон бөгөөд номыг эцэёлэх ажил нь олон тооны байгууллага, судлаачид, хувь хүмүүсийн хамтын ажиллагааны үр дүн болсон юм.

ШЧГ-ууд нь BirdLife International байгууллагын боловсруулсан доорх шалгууруудад тэнцэж байгаа газар нутгууд ордог. Шалгууруудыг дэлгэрүүлж үзвэл:

A1. Дэлхийн хэмжээнд устах аюулд орж байгаа зүйлүүд: Тухайн нутагт дэлхийн хэмжээнд ховордсон зүйлүүд тогтмол, тоо толгойн хувьд дэлхийн эсвэл бүс нутгийн популяцид чухал нөлөөтэй байхаар тоотой байдаг эсвэл байгаа гэж үздэг газар
A2. Тархац нутаг хязгаарлагдмал зүйлүүд: Үржлийн тархац нутгийнх нь дийлэнх хэсэг Эндемик шувууны нутаг дэвсгэр (ЭШН) эсвэл Хоёрдогч нутаг дэвсгэр (ХН) болдог зүйлүүд уг нутагт тогтмол, тоо толгойн хувьд дэлхийн эсвэл бүс нутгийн популяцид чухал нөлөөтэй байхаар тоотой үзэгддэг эсвэл байгаа гэж үздэг газар
A3. Биом хязгаарлагдмал зүйлүүд: Энд популяцийн тархцын дийлэнх хэсэг эсвэл бүхлээрээ нэг биомд багтах зүйлүүд байгаа нь тогтоогдсон эсвэл байгаа гэж үздэг газар
A4. Цугларалт: Олноор цуглардаг усны шувууны зүйлийн газарзүйн популяцийн 1% болон түүнээс дээш хувь, эсвэл нэг ба хэд хэдэн зүйл шувууны 20,000-аас дээш тооны бодгаль тогтмол цуглардаг эсвэл байгаа гэж үздэг газар

Одоогоор манай улсад нийт нутаг дэвсгэрийн 5%-тай тэнцэх хэмжээний буюу 8.4 га талбайг хамарсан нийт 70 ШЧГ олж тогтоогдоод байна.

Нийт 105 хуудастай, 145 зурагтай энэхүү лавлахыг байгаль орчныг хамгаалах салбарын бүх байгууллагууд, Дэлхийн Банк, бусад олон улсын банк санхүүгийн байгууллага, корпорациуд, гадаад дотоодын хөрөнгө оруулагчид, дотоодын болон олон улсын байгаль орчны салбарын байгууллагууд, судлаачид, аянчин жуулчид, ард иргэдэд зориулагдав.

Дэлгэрэнгүйг www.wscc.org.mn/iba.html сайтаас үзнэ үү. Мөн хотын төвийн нромын сангуудаар зарагдаж буй тул сонирхосон хүн худалдан авах боломжтой.

Б.Нямбаяр
Зэрлэг амьтан судлах хамгаалах төв

Шувуудад хиймэл үүр хийж өгье

2010-03-05T06:46:00.000-08:00

Урин дулаан хаврын улирал айсуй. Усны шувууд нүүдэллэн ирж асуй.

Нээрээ дулааны улирал ойртож нүүдлийн шувуудын түрүүч хаяанд ирлээ. Тун удахгүй анхны нүүдлийн шувууд үзэгдэж эхлэх тул дурангаа бэлдэж байгаарай гэж зөвлөе.

Монголчууд бидний хувьд өнгөрсөн хэдэн арван жил эдийн засагийн хувьд маш хүнд үе байлаа. Хэдийгээр одоо нийгмийн хөгжил, эдийн засгийн хувьд бүрэн сэхээгүй байгаа боловч хүмүүсийн амьдрал нэг үеээ бодвол харьцангуй дээрдэж байна. Өнгөрсөн хугацаанд бид хүрээлэн буй орчиндоо даанч дээ гэмээр их хэмжээний сүйтгэл учрууллаа. Гэхдээ хүмүүсийн сэтгэхүйд эх орныхоо байгаль орчноо хамгаалах гэсэн сэтгэл урьдын адил байсаар байгаа бөгөөд энэ нандин чанараа хараахан бүрэн алдчихаагүй байгаа нь сайн хэрэг боловч үлдсэн энэ сайхан чанараа хөгжүүлэхийн төлөө хийх зүйл их байна. Үүнтэй холбогдуулаад бид та бүхэнд суурийн газрын шувууддаа хиймэл үүр хийж өгөөч хэмээн уриалах гэсэн юм. Учир нь суурин газар амьдарч сурсан олон зүйл шувууд үүрлэх орчиноор хомс болж байгаа тул тэдэнд туслах хэрэгтэй байна.

Жил бүрийн хавар аймаг, сум, хот, дүүргийн захиргаа мод тарих компанит ажил өрнүүлж олон мянган мод тарьдаг боловч модны ургалт, бие гүйцэлт шаардлага огт хангахгүй байна. Мөн байшин барилга барих зорилгоор хуучин тарьсан мод бүхий талбайнуудыг ихээр сүйтгэдэг. Үүнээс болж хот суурин газрын ногоон цэцэрлэгийн эзлэх талбай жилээс жилд хэмжээ хумигдсаар байна. Ялангуяа шувуу үүрлэхэд шаардлагтай бие гүйцсэн эрүүл мод асар цөөн болж суурин газрын шувууд үүрлэх нь эрс багаслаа.

Шувуудад хиймэл үүр хийж өгөх ажил манайд нилээн дээр үеэс хийгдэж байсан. Жил бүрийн хавар улсын хэмжээнд арван жилийн сургуулиудын дунд шувууны үүр хийж хотын цэцэрлэг гудамж, уулын модонд аваачиж тавьдаг уламжлал саяханыг хүртэл байлаа. Энэ заншилийг сэргээх хэрэгтэй байна.

Хавар амьтдын үржил эхлэх үед өндөгөө гаргах тохиромжтой газрын эрэлд шувуу бүхэн гардаг. Энэ үед хиймэл үүр хийж өгөх нь зүйтэй. Та бүхний барьсан үүр шувуудад үр төлөө асрах, өвлийн хүйтэн шөнө, эсвэл зуны халуун нар, хүйтэн бороонд шувуудад орогнох байр болно. Хиймэл үүр хийх нь амархан бөгөөд зугаатай ажил. Та бүхнийг доор тавьсан Англи, Америкийн шувуу хамгаалах байгууллагуудын веб хуудсуудыг анхааралтай судлахыг уриалая. Эдгээр хуудсуудад шувууны үүр барих загвар, анхаарах чухал зүйлсийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл бий.

The Royal Society for the Protection of Birds
http://www.rspb.org.uk/advice/helpingbirds/nestboxes/smallbirds/index.asp

Hawk and Owl Trust
http://www.hawkandowl.org/SculthorpeHome/Nestboxes4Sale/

The Bat Conservation Trust
http://www.bats.org.uk/publications_detail.php/285/bat_box_design_the_kent_bat_box

The Audubon Society
http://audubonmagazine.org/backyard/backyard0201.html

Манайд шувуудад хиймэл үүр хэрхэн барьж өгөх талаар Монгол хэл дээр бичигдсэн гарын авлага хомс байна. Энэ тал дээр сайн дураар хамтран ажиллах хүмүүс байвал бидэнтэй санал солилцож холбоо барина уу.

Б.Нямбаяр
Зэрлэг амьтан судлах хамгаалах төв
nyambayar@wscc.org.mn

П.Ганхуяг
Монголын шувуу ажиглагчдын клуб
mongolbirdclub@yahoo.com

Монгол улсын анхны шувуу судлаач таалал төгслөө

2010-02-08T17:51:00.000-08:00

Академич, профессор Осорын Шагдарсүрэн
(1929-2010)

Монгол улсын гавъяат багш, академич, профессор, биологийн шинжлэх ухааны доктор Осорын Шагдарсүрэн 2010 оны 02 дугаар сарын 02-ны өдөр таалал төгсөж, бидэнд нөхөж баршгүй хүнд гарз тохиолоо.

Академич, профессор О.Шагдарсүрэн 1929 онд Дорнод аймгийн Матад сумын нутагт малчин ард Осорын гэр бүлд мэндэлжээ. Тэрээр бага насаа эцэг эхийн хамт өнгөрөөж, 1948 онд тус сумын дунд сургуулийн 7-р ангийг төгсгөж улмаар МУИС-ийн бэлтгэл анги, хими-биологийн ангид суралцаж, 1955 онд хими-биологийн багшийн мэргэжил эзэмшин, төрөлх сургуульдаа багшаар томилогджээ.

Энэ үеэс Монгол орны амьтны аймгийг судлан шинжлэх ажлаа эхэлж, 1961-1964 онд Ломоносовын нэрэмжит Москвагийн улсын их сургуулийн аспирантурт суралцаж, нэрт эрдэмтэн проф. Г.П.Дементьевийн удирдлагаар “Монгол орны төв ба өмнөд нутгийн махчин шувууд, тэдгээрийн практик ач холбогдол” сэдвээр биологийн ухааны дэд эрдэмтний зэргийг амжилттай хамгаалжээ. Ийнхүү манай улсын анхны шувуу судлаач эрдэмтэн болж, цаашид өөрийн судалгаагаа хөхтөн амьтад болон бэлчээрийн малын биологи, экологи, эволюцийн чиглэлээр өргөжүүлэн гүнзгийрүүлжээ. Тэрбээр 1972 оноос Москвагийн их сургуулийн докторантурт суралцаж, 1975 онд “Монгол орны агнуурын амьтад, агнуурын аж ахуйн өнөөгийн байдал, түүний хэтийн төлөв” сэдвээр биологийн шинжлэх ухааны докторын зэргийг амжилттай хамгаалсан юм.

Академич, профессор О.Шагдарсүрэн 1964-1982 онд ШУА-ийн Байгалийн ухааны хүрээлэн, Биологийн хүрээлэнгийн захирлаар, 1982-1983 онд ШУА-ийн эрдэмтэн нарийн бичгийн даргаар, 1983-1989 онд МУИС-ийн захирлаар ажиллаж байсан ба өнөөг хүртэл тус сургуулийн Амьтан судлалын тэнхимд багшилж байв. 1990-ээд оныг хүртэл Монгол-Зөвлөлт, Монгол-Германы хамтарсан биологийн иж бүрэн экспедицийн Монголын талын удирдагч, эрдэм шинжилгээний цуврал бүтээлийн ерөнхий редактороор ажиллаж байсан ба биологийн ухаанаар эрдмийн зэрэг хамгаалуулах зөвлөлийн даргаар олон жил хариуцлагатай ажилласан юм.

Академич, профессор О.Шагдарсүрэн өөрийн судалгааны үр дүнгээр “БНМАУ-ын ховор хөхтөн амьтад”, “Хангайн нурууны хөхтөн амьтдын судалгаанд”, “Монгол орны ан амьтныг хамгаалах, үржүүлэх асуудал”, “Агнуурын амьтад ба ан хамгаалал”, “Байгалийн шалгарал ба бэлчээрийн мал аж ахуй”, “Бэлчээрийн мал аж ахуй ба онолын биологийн зарим асуудал”, “Монголын бэлчээрийн мал аж ахуй” зэрэг 20 гаруй нэг сэдэвт бүтээл, эрдэм шинжилгээний 200 гаруй өгүүлэл туурвисан, Монгол орноос шинжлэх ухаанд шинээр нээгдсэн хэд хэдэн зүйлийн амьтан түүний нэрээр нэрлэгдсэн нэрт эрдэмтэн хүмүүн байлаа. Тэрээр судалгааны ажлын дүнгээ хэрэглээнд нэвтрүүлэхэд ихээхэн анхаарч, Хар-Ус нууранд заарт харх, Хомын талд цагаан зээр нутагшуулах ажлыг удирдан гүйцэтгэсэн билээ.

Академич, профессор О.Шагдарсүрэн багшлах хугацаандаа олон арван оюутан, магистрын судалгааны ажил, 20 гаруй докторын зэрэг горилсон диссертаци удирдсан нэрт сурган хүмүүжүүлэгч байв. Их, дээд сургуулийн оюутанд зориулан “Амьтан судлал” I ба II, “Бэлчээрийн мал аж ахуйн биологийн үндэс”, “Экологийн танин мэдэхүйн үндэс” зэрэг сурах бичиг зохиож, биологи, экологи, эволюци, бэлчээрийн малын биологи, мал аж ахуйн үйлдвэрлэл зэрэг чиглэлээр олон арван нийтлэл, сурталчилгааны өгүүлэл бичиж төвийн сонин сэтгүүлд хэвлүүлсэн нэртэй нийтлэлч байлаа.

Академич, профессор О.Шагдарсүрэн манай улсын шинжлэх ухаан, дээд боловсролын гол байгууллагуудын удирдлагад он удаан жил үр бүтээлтэй ажиллаж, шинжлэх ухааны чадавхийг олон улсын түвшинд хүргэх, Монгол улсад биологийн шинжлэх ухааныг хөгжүүлэх, шинжлэх ухааны мэдлэгийг түгээн дэлгэрүүлэхэд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан нэрт эрдэмтэн, авъяаслаг зохион байгуулагч, бусдыг үлгэрлэгч эрдэмтэн байлаа.

Академич, профессор О.Шагдарсүрэн нь АИХ-ын депутатаар удаа дараа сонгогдож, ЭЗХТЗ-ийн Биофизикийн төвийн Монголын бүрэн эрхт төлөөлөгч, МЭТНБХолбооны тэргүүлэгч гишүүн, Монгол-Энэтхэгийн найрамдлын нийгэмлэгийн дарга зэрэг сонгуулт ажлуудыг гүйцэтгэж байсан нийгмийн нэрт зүтгэлтэн байв. О.Шагдарсүрэн 1982 онд Монгол улсын ШУА-ийн сурвалжлагч гишүүн, 1991 онд жинхэн гишүүн (академич)-ээр сонгогдон 1984 онд профессор цол хүртсэн ба төр засгаас түүний хөдөлмөр бүтээлийг өндрөөр үнэлэн Монгол Улсын гавьяат багш цол олгож, Алтан Гадас одон, Ардын хувьсгалын ойн медалиуд, Засгийн Газрын хүндэт өргөмжлөл, Боловсрол, Шинжлэх ухаан, Байгаль орчин, ХАА-н тэргүүний ажилтан цолоор шагнажээ.

Академич, профессор О.Шагдарсүрэнгийн хөдөлмөрч хичээнгүй, төлөв даруу, эрдэмлэг шударга зан чанар, шинжлэх ухааны гүн гүнзгий мэдлэг, сэтгэлгээний өргөн чадвар, сурган хүмүүжүүлэх авъяас билэг, үлгэр дууриалал нь хамт олон, номын садан анд нөхөд, мянга мянган шавь нарынх нь сэтгэл зүрхэнд үүрд дурсагдах болно.

Боловсрол, Соёл, Шинжлэх Ухааны Яам
Монгол Улсын Их Сургууль
Монгол Улсын Шинжлэх ухааны Академи

Шинэ жилийн мэндчилгээ

2009-12-18T22:19:00.000-08:00

Та бүхэндээ ирж буй оноо сайхан угтахыг хүсэн ёрөөе!

Энэ клип таалагдах байх гэж найдаж байна.

BBC Learning - Breathing Places: Cute Animal Christmas Song
Uploaded by hourigan. - Explore other animal videos.

Гэр буюу Home баримтат кино

2009-12-12T10:47:00.000-08:00

Эрхэм гишүүдээ,

Та бүхэнд Францын баримтат киноны уран бүтээлч Яан Артус Бертрандын (Yann Arthus-Bertrand) бүтээл Гэр баримттат киног үзэхийг санал болгож байна. Энэхүү кино нь НҮБ-ын Байгаль орчны хөгжлийн хөтөлбөрийн дэмжлэгээр хийгдсэн бөгөөд дэлхийн олон оронд үнэгүй үзүүлэгдэж байгаа кино юм. Энэ кинонд хүн төрлөхтөн түүхэн хөгжлийнхөө явцад хэрхэн болсон байгаль орчиндоо нөлөөлж ирсэнийг харуулж, байгаль орчноо хамгаалах ажилд улс орон, иргэн, байгууллага бүр нэгдэхийг уриалсан утгатай. Өөрөөр хэлбэл өөрсдийн амьдардаг гэр орноо битгий сүйтгээч ээ гэсэн утга агуулагдаж байгаа болно. Киноны баг уг киноны зураг авалтаа дэлхийн 54 оронд очиж хийсэн ба агаараас зураг авалтын үед гардаг чичиргээнийг дарагч технолои бүхий хамгийн сүүлийн үеийн камер хэрэгсэлээр урьд өмнө хэн ч авч байгаагүй гайхалтай зурагнуудийг өндөрөөс авсан байна. Зураг авалтын өнгө, ялгарал, өгүүлэмж, өрнөл нь үнэхээр гайхалтай энэ кино та бүхний сонирхолыг татна гэдэгт бид итгэлтэй байна.

Киногоо энд дарж үзнэ үү. Байгаль орчноо хамгаалах үйлсэд чинь бодол сэтгэл нэмэх болтугай.

http://www.youtube.com/watch?v=jqxENMKaeCU

Монголын Шувуу Ажиглагчдын Клуб

Шинэ номуудын танилцуулга

2009-12-08T07:45:00.000-08:00

Байгаль орчны чиглэлээр хэвлэгдэн гарсан дараах номуудыг та бүхэнд толилуулж байна.

Эдгээрээс 3 нь Монгол орны шувуудын тухай...
Үүнд:
1. МОНГОЛ ОРНЫ СЭЭРТЭН АМЬТДЫН НЭРСИЙН ТОЛЬ

2. МОНГОЛ ОРНЫ ШУВУУДЫГ ТОДОРХОЙЛОХ ГЭРЭЛ ЗУРАГТ ГАРЫН АВЛАГА

3. МАРАЛЫН АДАЛ ЯВДЛУУД
4. МОНГОЛ ОРНЫ ХӨХТӨН АМЬТАД ТАНИХ ГАРЫН АВЛАГА
5. МОНГОЛ ОРНЫ ШУВУУДЫГ ТОДОРХОЙЛОХ ГАРЫН АВЛАГА

Номыг МУИС-ийн хичээлийн 2-р байр, Биологийн Факультет, Шувуу судлалын лаборатори, 4 давхарт 485 тоотоос хямдралтай үнээр худалдан авна уу.
Холбоо барих утас: 9309-9934; 9100-0148; 9917-1902; 9820-3992;
Дэлгэрэнгүй мэдээллийг READ MORE дээр дарж үзнэ үү..

МОНГОЛ ОРНЫ СЭЭРТЭН АМЬТДЫН НЭРСИЙН ТОЛЬ

Сүндэв ГОМБОБААТАР
Энэхүү бүтээл нь манай оронд одоогоор бүртгэгдээд буй нийт 64 зүйл загас, 6 зүйл хоёрнутагтан, 21 зүйл мөлхөгч, 487 зүйл шувуу, 128 зүйл хөхтөн амьтадын нэрсийг олон хэл дээр нэгтгэсэн анхны гарын авлага юм. Сээртэн амьтдын зүйлийн нэрсийг олон хэл дээр нэгтгэн цогц бүтээл болгох нь дотоод, гадаадын эрдэмтэн судлаач, оюутан сурагчид, хөтөч, аялагч жуулчдын хувьд монгол орны сээртэн амьтдын зүйлийн бүрэлдэхүүн, ангилалзүйн талаар үнэн мэдээллийг бусдад түгээх, зүйлийг зөв тодорхойлох, сээртэн амьтдын талаархи мэдээ, баримтыг цуглуулж, мэдээллийн сан байгуулахад ач холбогдолтой юм. Энэ номд буй сээртэн амьтдын анги бүрийн ард буй гэрэл зургууд нь хээрийн нөхцөлд зарим зүйлүүдийг ялган таних, тодорхойлоход танд туслах болно.
• Зөөлөн хавтас бүхий 318 хуудастай
• Хэвлэлийн компани: Адмон, 2009
• Хэл: Англи, Монгол, Орос, Герман, Франц, Япон, Солонгос, Хятад
• ISBN: 978-99929-0-747-9
• Номын хэмжээ: 21х13х1.5см
• Жин: 330 гр
• Үнэ: 10000 төгрөг

МОНГОЛ ОРНЫ ШУВУУДЫГ ТОДОРХОЙЛОХ
ГЭРЭЛ ЗУРАГТ ГАРЫН АВЛАГА

Сүндэв ГОМБОБААТАР
Монгол орны шувуудыг тодорхойлох гэрэл зурагт гарын авлага (Photographic guide to the Birds of Mongolia) нь англи хэл дээр хэвлэгдэн гарч буй анхны бүтээл юм. Байгалын ялгаатай бүс бүслүүрт тохиолдох 160 зүйлийн шувууг тодорхойлоход энэ ном танд туслах болно. Уг бүтээлд шувуудын зүйлийн есөн хэл дээрх нэрс, орших хэлбэрийн тайлбар, биеийн хэмжээ, нас, хүйс, олон улсын ба бүс нутгын статус болон гэрэл зурагчны нэр багтсан. Монгол орны байгалын бүс бүслүүр, ялгаатай амьдрах орчинд тохиолдох шувуудын гэрэл зурагууд болон ховор агшин бүхий гэрэл зурагуудыг энэ номд харуулснаараа онцлог бөгөөд энэ нь зүйлийн онцгой зан төрхийн тухай мэдлэгийг шувуу сонирхогч, судлагч нарт өгөөд зогсохгүй хээрийн нөхцөлд шувуу тодорхойлох чадварыг нэмэгдүүлнэ.
• Зөөлөн хавтас бүхий 210 хуудастай
• Хэвлэлийн компани: Адмон, 2009
• Хэл: Англи
• ISBN: 978-99929-0-747-9
• Номын хэмжээ: 21х14х1.5см
• Жин: 400 гр
• Үнэ: 16000 төгрөг

МАРАЛЫН АДАЛ ЯВДЛУУД
Кате Оддие
Энэхүү ном нь Монгол орны амьтан, ургамлын аймаг болон тэдгээрийн амьдрах орчны талаар дунд сургуулийн сурагчдад зааж сургах зорилготой юм. Мөн энэ ном нь хүүхдийн хүрээлэн буй орчноо таньж мэдэх сонирхолыг өдөөж өгөх олон янзын үгийн сүлжээ, асуулт хариулт гэх мэт дасгал тоглоомууд багтаасан.
Номын эхний хагас нь тухайн бүс нутагт байдаг амьтдын тухай ойлголтыг агуулсан хэд хэдэн амьтдын дүрүүдтэй хүүхдийн зохиол юм. Номын хоёрдугаар хагас нь дасгалуудаас бүрдэнэ. Тухайлбал зохиол доторхи амьтдын дүрүүдтэй холбоотойгоор дөрвөлжин доторх үсгүүдийг нийлүүлж амьтны нэр бүтээх, цэгүүдийг холбох, амьтад тэдгээрийн хоол тэжээлийн эх үүсвэр болон амьдрах орчинг зөв харгалзуулах гэх мэт. Уг номын багахан хэсэг нь Монголын тухай зарим мэдээллийг агуулдаг. Жишээ нь Өмнөт говийг хялбархан олоход туслах аймгуудын нэртэй газрын зураг гэх мэт.
• Хатуу хавтас бүхий 443 хуудастай
• Хэвлэлийн компани: Адмон, 2009
• Хэл: Англи-Монгол
• ISBN-13: 978-99929-0-901-3
• Номын хэмжээ: 30х22х2.5 см
• Жин: 1600 гр
• Үнэ: 18 000 төгрөг

МОНГОЛ ОРНЫ ХӨХТӨН АМЬТАД ТАНИХ ГАРЫН АВЛАГА

Н.Батсайхан, Р.Самьяа, С.Шар, С.Р.Б.Кинг

Энэ ном хөхтөн амьтны ангилал зүйн янз бүрийн бүлгийн болон зүйл тус бүрийг таних шинжээр нь тодорхойлоход зориулагдсан юм. Амьтан бүрд холбогдох шинжүүдийг монгол болон англи хэл дээр бичсэн болно. Хойно өгүүлэх хөхтөн амьтан бүрийн зураг, мөр, баас, толгойн яс зэргийн зургийг дэлгэн үзүүллээ (жижиг хөхтөн амьтдын овгийг төлөөлүүлж нэг мөр, баасны зургийг жишээлэв). Амьтныг биетээр харах боломж хомс тул эдгээр гурван ул мөр, шинж тэмдэг тухайн амьтныг тухайн газарт байгаа эсэхийг илэрхийлэх боломжтой. Мөрийг дурын гадаргаас илрүүлэх боломжтой бол, харин баас нь тухайн амьтны зан төрх, экологиос хамааран илүү элбэг эсвэл бүр олдохгүй ч байж болно. Монгол орны хуурай гандуу цаг уурын нөхцөлөөс хамааран зарим газар амьтны яс сайтар хадгалагдан үлдэх боловч, зарим газар, тухайлбал, хээр говь цөл нутагт өгөршил хурдацтай тул амар хялбар олдохгүй байх боломжтой. Жижиг хөхтөн амьтдын толгойн яс нь мах идэшт том амьтдын баас болон мах идэшт шувуудын гулигдасаас олддог. Жижиг хөхтөн амьтдын толгойн яс болон шүд нь тэдгээр амьтдыг тодорхойлох хамгийн чухал бодит эд мөрийн баримт болно. Номын сүүлийн хэсэгт нүх, идэшлэсэн ул мөр зэрэг өөр нэмэлт хэлбэрийн шинж тэмдэгийг дэлгэрэнгүй оруулсан болно.
• Хэвлэлийн компани: Адмон, 2009
• Хэл: Англи-Монгол

Монгол орны шувуудыг тодорхойлох гарын авлага

Энэхүү шувуудыг таних гарын авлага нь Монгол оронд тохиолдох шувуудын зүйл бүрийн талаарх дэлгэрэнгүй мэдээллийг агуулсан анхны гарын авлага (Birds of Mongolia field guide book) юм. Зүйлүүдийн зургууд оруулснаар гарын авлагын хэвшмэл загвартай нийцүүлсэн бөгөөд зургуудыг тархалтын зураг болон бичвэр тексттэй харалдуулан байрлуусан болно. Уг номонд Шувуудын ангилалзүй болон нэршил, зүйл бүрийн ялгарах шинж тэмдэгийн тодорхойлолт, тархалт болон статус, өдний нэр томъёо, газарзүй, уур амьсгал, үндсэн амьдрах орчин, шилжилт хөдөлгөөн, шувуу ажиглах газрууд, Монгол орны шувуу судлал болон хамгааллын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг байгууллагуудын талаар тусгасан. Уг номын зохиогчид Монгол орны нийт 487 зүйл шувуудын статус ба тохиолдоц, ерөнхий тархалт, нас хүйсийг тогтоох зэрэг шувуудийн зүйл бүрийн өвөрмөц, онцлог шинжүүдийг нарийвчлан тодорхойлж бичсэн байна. Энэхүү номонд агуулагдсан бүх зүйл шувуудын 420 нь өндөглөдөг, зусдаг ба дайрч өнгөрдөг зүйлүүд, харин тохиолдлын 67 зүйлийн шувууд байна.
• Зөөлөн хавтастай
• Хэвлэлийн компани: Christopher Helm Publishers Ltd (2010)
• Хэл: Англи
• ISBN-10: 0713687045
• ISBN-13: 978-0713687040

Амарын шонхор

2009-09-03T00:21:00.000-07:00

Европд тохиолдлын шинжтэй таардаг Азийн энэ зүйл шонхорын нүүдлийн замнал нь сүүлийн жилүүдэд судлаачдын анхаарлыг ихээр татаж байгаа юм байна. Монголын зэрлэг амьтан судлах хамгаалах төв, Олон улсын зэрлэг амьтанд зөвлөх төвтэй (IWC, UK) хамтран өнгөрсөн 7 дугаар сарын 21 нд Хустайн байгалийн цогцолбар газарт үржлийн эм Амарын шонхорт сансрын хиймэл дагуулын дамжуулагч зүүж энэ зүйл шувууны нүүдлийн замналыг судалж байна.

Хэрвээ шувуунд зүүсэн дамжуулагчид ямар нэгэн алдаа, эсвэл шувуу маань эндэхгүйгээр ирэх өвлийг өнгөрөөж чадвал сайхан мэдээ өгөх учиртай. Шонхор шувуудын дотроос жижигхэн биетэй шонхоруудын тоонд ордог энэ зүйл нь Хустай нуруунд олон тоогоор үүрлэдэг байна. Мөн нүүдлийн үедээ ч энд маш олон тоогоор цуглардаг. Гэвч сүүлийн 2-3 жилд өмнөх шигээ тэгж ихээр харагдахгүй байгаа тухай судлаачид нь ярьж байсан. Өнгөрсөн сарын сүүлээр бид Хустай нуруугаар дайрч ирсэн ба бид Хустай нурууны Баянгийн ам, судалгааны төвөөс хойш жуулчны баазын хооронд нийт 63 амарын шонхор (Amur falcon), 26 зээрд шонхор (Lesser Kestrel), 6 начин шонхор (Common Kestrel) тооллоо. Амарын шонхорын дийлэнх нь Баянгийн амны шонгийн утаснууд дээр таарсан ба ажиглахад залуу шувууд маш олон байсан.

Дамжуулагчтай эм Амарын шонхор, сулласаны дараа (Зургийг П. Ганхуяг)

Цагаан Халзан тvнжvvр харсан уу?

2009-08-31T20:56:00.000-07:00

Бид Архангай явж байгаад замдаа Булган аймгийн Рашаант сумын Элсэн тасархайн дэргэд байх Тахилт нууранд шувуу дурандав. Зэгс ихтэй маш сайхан нуур байна лээ. Энэ нууранд харсан 75 орчим хээрийн галуун дотор А87 гэсэн ногоон өнгийн хүзүүвчтэй галуу 1 байсан.

Харин 60 гаруй Халзан түнжүүр дотор нэг ширхэг цав цагаан өнгөтэй Түнжүүр байсан нь бидний анхаарлыг их татсан юм. Түүний нэгдүгээр дэвүүрийн 2-3 өд нь харлаж харагдсан. Урьд өмнө нь ийм цагаан Халзан түнжүүр харсан, үзсэн хүмүүс байвал хэлж өгч туслаарай. Энэ albinose уу? эсвэл........

Бидний харсан цагаан Халзан түнжүүр
Бараан өнгөтэй нь энэ жилийн дэгдээхэй (Зургийг Б. Мөнгөнбагана)

Нууранд харсан шувууд: Хээрийн галуу Bar Headed Goose-75, Эгэл хайргынхөгчүү Common Sandpiper 1, Үлэг харцага Goshawk-1, Идлэг шонхор Saker Falcon-1, Шууман шонхор Hobby-1, Нөмрөг тас Black Vulture-26, Сохор элээ Black Kite1, Анхидал ангир Common Shelduck-3, Гангар хун Hooper Swan-1 pair, Цагаан дэвлээ Chinese Pond Heron-1, Хөх цэгцгий White Wagtail-15+, Шар цэгцгий Yellow wagtail-10+, Халзан түнжүүр Common Coot -60+, Хар өрөвтас Black Stork-1, Отгот шунгуур Great Crested Grebe-3, Умардын хавтгаалж Northern Lapwing-37, Хондон ангир Rudy shelduck 28+, Цагаанхөмсөгт нугас Garganey-1, Зэрлэг нугас Mallard- 300, Цагаагчин халбагат Eurasian Spoonbill 20+, Морин цууцал Black-tailed Godwit 11, Улаан хөлт хөгчүү Common Redshank-2, Тураг гогой Great Cormorant-1, Темминскийн элсэг Temminck's Stint, Морин тутгалжин Eurasian Curlew-1,

Галбын говь ба ногооны талбайн шувууд

2009-08-20T21:49:00.000-07:00

7 дугаар сарын 23-31 ны хооронд Галбын говиор Жороо тоодогийн судалгаанд оролцлоо.
Нэг ч бороотой өдөр таарсангүйээ. Маш халуун дунджаар 40 градусын халуун өдрүүд байлаа. Бид жороо тоодог Macqueen's bustard-ийг байрлах мөн тохиолдоц газруудын координацыг авч амьдрах орчныг нь бичиглэж байв.

Тиймээс бид заг, хайлаас, бутлаг ургамал бүхий сайран хөндийгөөр илүүтэй явдаг байв. Энд хулан жороо, тольт болон үнсэн дунхаа, цөлийн чогчого зэрэг 4 зүйлийн шувуу тогтмол тааралдана. Харин хайлаастай хэсгээр сохор элээ Black kite, начин шонхор Common Kestrel, идлэг шонхор Saker falcon, зээрд шонхор Lesser Kestrel , хон хэрээ Raven, амарын шонхор Amur falcon зэрэг шувууд илүүтэй таарч байна. Энэ говьд Могойч загалай Short toed eagle шувууны үүрийг тэмдэглэсэн байсан болохоор би энэ зүйл шувууг харахыг их хүсч байлаа. Хэдий үүрэнд нь очиж чадаагүй ч бие гүйцсэн хоёр шувууг харж чадсан юм.

Бид 7 сарын 31 нд Өмнөговь аймгийн Баяновоо суманд ирж би эндээс Даланзадгад руу унаанд суухаар боллоо. Гэтэл унаа маань үдээс хойш явна гэсэн болохоор бидэнд сумын урдхан талд байх хэсэг модтой ногооны талбайд шувуу дурандах зав гарсан юм.

Тэнд харсан шувууд:

Сохор элээ- Black kite, Зээрд шонхор- Lesser Kestrel (1 эр), Common Rose finch (1 эм), Шар элэгт хөмрөг – Yellow breasted bunting (1 эр), Цагаанхэвэлт хөмрөг – Pallas' Reed bunting (2 хос), Тольт дунхай- Isabelline Shrike (3 залуу шувуу), Үнсэн дунхай- Great grey Shrike (2 залуу шувуу), Бор тодол – White cheeked starling (20 гаруй), Согсоот болжмор – Crested Lark (1 хос 4 ангаахайн хамт), Хээрийн бор шувуу – Tree Sparrow, Асрын алтан хараацай- Barn swallow (20 орчим), нэгэн зүйл дуучшувуу

Далавчны тэмдэгтэй шилийн сар шувуу

2009-08-20T20:18:00.000-07:00

Бид өнгөрсөн 5 сарын 17 нд Төв аймгийн Сэргэлэн сумын Ээж хадны орчмын уулсаар судалгаа хийж яваад хоёр далавчиндаа шар өнгийн тэмдэгтэй нэг шилийн сар шувуутай таарсан. Бид далавчин дээрх дугаарыг нь харах гэсэн боловч чадсангүйээ, шувуу маань нилээд өндөр аваад холдсон. Гэхдээ муухан ч гэсэн тэмдэг харагдах төдий зургийг доод талаас нь дарж амжлаа. Үүнээс хойш 6 дугаар сарын 19 нд нөгөө газраа дахин шар өнгийн тэмдэгтэй ижил зүйлийн шувуу харсан ба түүний баруун далавчных нь тэмдэг унасан зөвхөн зүүн далавчиндаа тэмдэгтэй байв. Энэ шувуу энэ (N 47.33075, E 106.82981) цэгт байрлах том хэмжээний ганц хадны орой дээрх үүрэн дээр суун үүрний материалуудыг янзлаж цэгцлэж байгаа харагдсан. Энэ магадгүй бидний анх харсан шувуу эсвэл өөр нэг өрөөсөн тэмдэг нь унасан шувуу байж болох юм. Хэрвээ тийм бол энэ орчимд тэмдэгтэй хоёр шувуу байна. Миний мэдэж байгаагаар энэ шувуу 2007 онд Монголын Шувуу Судлалын нийгэмлэгээс тухайн газар хийсэн судалгаанд хамрагдсан шувуу болов уу гэж бодож байна.

Шувуудын тухай

2009-03-16T01:29:00.000-07:00

Манай оронд 470 гаруй зүйлийн шувуу бий. Амьдрах євєрмєц зохилдлогоороо шувуу бүр ялгагдах онцлогтой. Хэнтий, Хєвсгєлийн тайгад ойн жимсгэнэ, ургамлын үр, самар иддэг сойр, хєтүү, ханамал хєхєє, буслаг бүгээхэй, угалзан бэгбаатар, хар тоншуул, самарч шаазгай, ятга шаазгай, дуудууш, гацуурын загалмай бялзуухай, нарсны бужирга, зана, танан бялзуухай мэт єнгє зүсээрээ модны мєчир, навч шилмүүсэн дотроос тєдий л тєдий л ялгагдамгүй, харьцангуй цєєн зүйл шувуу бий. Гүн их тайгыг бодвол ойт хээрийн бүсийн холимог ойд хур, дагуурын ятуу, гургуул, хар єрєвтас, элээ, үлэг ба морин харцгай, явлаг сар, хєхєє, хүүрзгэнэ, хув бэгбаатар, харсуун ууль, алаг тоншуул, турлиах, шаазгай, тодол, шар элэгт, цагаан шанаат хємрєг, шийхнүүхэй, цэгцгий, хєх бух, уран шувуу, намнаахай, зэржигэнэ, дууч шувуу, гургалдай, галт сүүлт, хєєндэй зэрэг олон зүйл шувуудаас гадна нуга, намаг, нуур, ус, зэгс даган хиазат, тогоруу, галуу,нугас, түнжүүр олноороо єндєглєн зусна.
Элдэв амьтнаар баян энэ орчинд бүргэд, харцага, шонхор, цагаан элэгт мэтийн махчин шувууд бас олонтоо тааралдана. Хээр талд тоодог, євєгт тогоруу, тарважи бүргэд, шилийн сар мэт том шувуудаас гадна талын болжмор, монгол болжмор, шийхнүүхэй, адууч чогчоохой зэрэг элдэв жижиг шувууд элбэг.
Говь цєлийн бүсэд євс ихтэй хээр талд амьдардаг тоодгоос биеэр арай бага, бор саарал зүстэй жороо тоодог бий. Говийн элсний адил єнгєтэй, тагтаанаас томгүй биетэй ногтруу сүрэг сүргээрээ тааралдана. Цулхир мэтийн ургамлын үрээр хооллодог учир ногтруу тэжээл, ундаалах задгай ус хайж хол газар нисдэг. Мєн үүнээс гадна говийн шувуудад цєлийн чогчоохой, загийн бор шувуу, цєлийн зэржигэнэ, хулан жороо орно.
Мєнх цас, уулын тагаас бараг буудаггүй тундрын цагаан ятуу, цэвдгийн цагаан ятуу, єгєєлэй шулганаа, улаан бужирга, цахир бужиргатай зэрэгцэн алтайн хойлог, хахилаг, хадны тагтаа, тагийн харуулдай, гималайн харуулдай, цохионы хєєндэй, хэрэмний бялзуухай, харагчин хараацай, урианхайн сүвээ цагаан, ёл, тас, бүргэд зэрэг шувууд манай орны уулсаар оршино. Уул, тайга, хээр тал, говийн нуур, голуудаар дулаан улиралд ус намгийн шувууд олноор ирдгийн дотор загасан тэжээлтэй гогой, ахууна, хумхин нугас, цахлай, мєн усны хорхой шавьж, ургамлаар хооллодог хун, галуу, нугас, түнжүүр мэт нь хүн, мал хүрч чадахааргүй орчинг сонгож зэгс, єндєр євсєн дунд үүрээ засна. Ус намгийн шувуудаас манай оронд галууны 33 зүйл, сэлүүр хєлтний 2, ахууны 1, сооногийн 3 єрєвлигийн 7, халзан түнжүүрийн 2, халуугийн 1, хиазатын 48, цахлайн 16, тогорууны 6 зүйл єргєн тархжээ.
Манай орны хот суурин газарт тагтаа, начин шонхор, хараацай, ураацай, болжмор, алагтуу, жунгаа, хєх цэцгий зэрэг шувууд үүрээ засдаг.
Манай орны 280 гаруй зүйл шувууд дулаан оронд нүүдэлллэн явна. Монгол улсын "Улаан ном"-д дэлхий дахинаа ховор болсон цагаан тогоруу, хар тогоруу, хургач бор, мєн тархсан нутгийнхаа ихэнх хэсгээр цєєрч байгаа хар єрєвтас, тоодог, жороо тоодог, реликт цахлай, цагаан сүүлт бүргэд, цасны хажир, явлаг сар, цэн тогоруу, хошуу галуу, хээрийн галуу, гангар хун, хуруут хун, халбаган хошуут, гургуул зэрэг 20-иод зүйл шувуудыг оруулжээ.
Үй олноор үржин ой, бэлчээр, тариалан, хүнсний ногооны ургацыг сүйтгэдэг хортон шавьжийг хороож асар их ая тус хүргэдэг шувуудад манай оронд дархан цаазтай 7 зүйл тоншуулаас гадна хєх бух, тоншголжин, намнаахай, хєхєє, дагуурын ятуу орно. Бэлчээр сүйтгэдэг үлийн цагаан оготно зэрэг мэрэгчдийг єдрийн цагаар шилийн сар, зээрд шонхор, хайргууна шонхор, идлэг шонхор, турамтай шонхор, тарважи бүргэд барьдаг бол харанхуй болмогц хотны бүгээхэй, бэгбаатар, орволго, шар шувуу мэтийн шєнийн махчин шувууд бас олноор хєнєєлт амьтдыг хэт олшрохоос сэргийлдэг юм. Амьтдын сэгээр хооллодог тас, ёл болон бусад шувууд элдэв євчин тарахыг хязгаарлах, байгалийг эрүүл, цэвэр байлгахад ихээхэн үүрэгтэй.
Шувуудын сангас фосфор, азотлог нэгдлээр баян учир чанарлаг бордоо болдог. Шувууны сангасаар тариалан, хүнсний ногооны талбай бордох ч бий. Идсэн ургамлынхаа үрийг тараах, газар булж нєєцлєх үйл ажиллагааны ачааршувууд урамлын тархацын хүрээг тэлэх, ургамлын нєхєн ургалтад бас чухал үүрэг гүйцэтгэнэ.
Хүмүүс тахиа, галуу, нугас, євєгт, хяруул, гургуул зэрэг шувууг гэршүүлэн тэжээж, шувууны єндєр ашигтай аж ахуй, шувуу үржүүлэх фабрик байгуулан бүтээгдэхүүнийг хүнс, ахуйн хэрэгцээнд єргєн ашиглаж байна. Бас хур, сойр, хєтүү, ятуу, хахилаг, ногтруу мэт 8 зүйл суурин шувууг тус оронд хєлдүү түүхий эдийн бэлтгэлд агнан ашиглаж байгаагийн зэрэгцээ галуу, нугасны тєрлийн усны шувууг спорт-агнуурын чиглэлээр агнах ажлыг зохиодог.

Хүүхэд, залуучуудын нэвтэрхий толь

Гурван сайхан уулаар сонин юу байна?

2009-03-05T18:32:00.000-08:00

Зүүн сайхан уул (зургийг Б.Нямбаяр)

Түмээ ах бичив:

Сайн байцгаана уу. Би өнгөрсөн зунаас эхлэн Гурван сайхан уулын Зүүн сайхан, Баруун сайхан, Сэврэй уулсаар Алтайн хойлогийн зураг авахаар хөөцөлдөж явсаар харин энэ удаад тийм сайн биш ч ямар ч байсан хэвлэлийн шаардлага хангахуйц хэдэн зураг авлаа. Зургаа Монголын Улаан ном дээрхи зурагтай тулгаж үзэхэд ерөнхийдөө адилавтар хирнээ бас нилээд өөр зүстэй юмаа. Ер нь бол тал талаас нь зургуудаа авсан. Зарим нь нилээд боломжтой хэмжээний зураг авсан. Ер нь бол 40 м зайд ойртож чадсан.

Зүүн сайхан уулын нэг аманд хамаатныхаа нэгэн малчин залуугийнд очиж энэхүү зургийг авсан бөгөөд хойлог маань үнэхээр сэргэлэн, сонор бас тэгээд их цөөхөн, хамгийн хэцүү нь их өндөр уулын оройд амьдардаг шувуу юм байна.

Харин нэг онцлог нь тэд орой нар шингэхээс өмнө маргааш өглөө нь хамгийн эрт нар тусах уулын оройд хэд хэдээрээ бөөгнөн хад, бутны нөмөр бараадан хонодог ажээ.

Тэгээд өглөө нар тусч нилээд дулаан болохын үед хэвтрээсээ босцгоож уулынхаа бэлийг бараадан доошилсоор нилээд доор гэхдээ наад зах нь далайн төвшнөөс дээш 2300 метрээс дээш өндөрт хооллож идээшилдэг шувууд бололтой.

Өглөө нар туссаны дараа хэдхэн дуугараад чимээгүй болох боловч яг дэргэд нь байхад тэрүүхэндээ их гоё заримдаа адуу янцгааж байгаа юм шиг дуугарцгааж их сонор сэрэмжтэй өчүүхэн чимээг ч сонсож байх юм билээ.

Миний очсон газруудад Сэврэй уулын ноён оргилд 10 орчим, Баруун сайхан уулын оргилоор 24, Зүүн сайхан ууланд 15 байдаг гэсэн ч миний үзсэнээр эхний удаад 11, дахин сая очоод 4 шувууны зураг авсан.

Малчин залуудаа сая очихдоо Skytell-ийн гар утас авч өгч хонинд явахдаа хойлогнуудаа харж байхыг захисан бөгөөд өнөөдрийн байдлаар өдөр 13 цагийн орчим хонио хараад уулын хажуу дээр хэвтэж байна хажууханд маань 7 хойлог идээшлээд л байна гэж хэлж баярлуулав.

Мөн саяын явалтаар бид 4 ирвэс үзсэн бөгөөд малчны маань яриагаар 6 ирвэс байгаа үүнээс 2 нь бүдүүн ирвэс гэсэн билээ. Тэд нар өнөөдөр битүү орсон цасан дээр мөрөө үлдээн явсан байна гэнэ. Түрүү явалтаараа би буруу газраар олуулаа чимээ ихтэй өнгийснөөс ирвэсээ үргээж зураг авалт маань хэт холоос жаахан амжилтгүй болсон боловч удахгүй амжилттай авна гэж найдаж байна.

Хэрэв хүсвэл ядарч, даарахгүй, өлсөхгүйгээр хамт явж чадна гэвэл Өмнөговь руу хамтран аялж болно шүү.

Хүндэтгэсэн Х. Түмэндэлгэр

Баянхонгор, Өвөрхангай аймагт ажилласан тэмдэглэлээс...

2009-01-16T00:03:00.000-08:00

Шинэ оны эхээр бид Өвөрхангай аймгийн Бат-Өлзийт, Баянхонгорын Эрдэнэцогт сумдад орчны бүсийн хуралд оролцохоор явсан. Энэхүү хурлыг Хүн төвтэй байгаль хамгаалал ТТБ, Шинэ Зеландын байгалийн хүрээлэнгийнхэн хамтран зохион байгуулсан. Бид 1-р сарын 05 ны өглөө 09:00 цагт Дипломатчдын байранд уулзаж Улаанбаатараас 11:35 минутад хөдлөв. Оройн 22:15 цагийн үед Өвөрхангайн Бат-Өлзийт суманд ирцгээв. Ийнхүү Сумын Клубын зааланд 2 өдөр хуралдаад 08-ны өдөр Баянхонгорын Эрдэнэцогт сумруу хөдөллөө.

Улаан цутгалангийн хөлдсөн байдал

Бид замдаа Орхоны Улаан цутгалангийн наахна байх Нарийн жалгын оруулга гэдэг газар түр саатав. Энд жалгын амыг уруудан нэг бие гүйцсэн Ёл идэш эрэн нисэж байхтай тааралдсан бөгөөд 2007 онд энэ орчимд судлаачид ганц бие гүйцсэн Ёл бүртгэсэн гэж сонссон. Бид эндээс хөдлөн Улаан цутгалангийн хавьд түр зогсож зураг дарав. Өмнөх жилтэй харьцуулвал харьцангуй их устай хөлдөж гэж нутгийн хүмүүс ярьцгааж байлаа. Бид Бугатын аманд байх Орхоны хөндийн байгалийн цогцолборт газрын байгаль хамгаалагч Дүгэрдоржийнд түр саатав. Энэ айлын өвөлжөөний орчимд 16 ширхэг хар хэрээ, таван алаг шаазгай, хоёр улаан хушуут савтай зүйл рүү толгойгоо шургуулчих шахам бөөгнөрцгөөж харин хээрийн бор шувууд хашаан дээр сууцгааж байв. Хааяа дээгүүр ганц хоёр хон хэрээ нисэж байв. Хээрийн бор шувуудтай зэрэгцэн хоёр их хөх бух байлаа. Энд бид дахин нэг Ёл харсан бөгөөд тэр их л яарсан бололтой баруун хойш нисэж байв. Дүгэрдорж гуайн хэлснээр эхний Ёл харагдсан газар энэ өвөлжөөнөөс найм км орчим зайтай гэнэ. Энэ шувуу бидний анх харсан шувуу мөн байх гэж ярилцлаа. Эндээс хөдөлж Бугатыг дөнгөж ороогоод өндөр хадны энгэрт нөгөө Ёл маань нэг сууж буй шувуу руу дайрах шинжтэй нисэж байна. Зогсож харвал хадны энгэрт хоёр нөмрөг тас сууж байна. Нэг нь нисэж нөгөөхийг нь сайтар ажиглавал баруун далавчин дээр нь цагаан өнгийн тэмдэг байсан боловч, харамсалтай нь нар хурц тусаж байсан тул далавчин дээр байсан тэмдэглэгээг харж чадсангүй.

Орхоны хөндий

Эрдэнэцогт орох зуураа хууль бусаар загас барьж буй 2 машин, хулгайгаар мод ачсан 4 машинтай таарлаа. Бидэнтэй хамт Орхоны хөндийн байгалийн цогцолборт газрын хамгаалалтын захиргааныхан явж байсан учир хулгайчдыг шалган, зохих арга хэмжээг авсан. Оройн 23 цаг болж байхад Эрдэнцогт суманд ирлээ. Бид энэ суманд өмнөх сумтай адил хуралаа хийцгээн амжилттай өндөрлөв. 10-ны оройдоо Баянхонгорын төв орж хонолоо. Өглөө эртлэн босоцгоож 8:35 минутад хөдлөв. Баянхонгор аймагт махчин шувууд нэлээд байдаг хэмээн сонсож байсан тул бид Баянхонгороос Өвөрхангайн Арвайхээр орох хооронд зам дагуух шувуудыг тоолно гэж тохиролцоод хөдөллөө. Ийнхүү замын хоёр хажуугийн дагуу суусан шувуудыг барагцаагаар 200-500м өргөнтэйгээр тоолсон. Бид Авайхээр хотод ирэхэд нийт 13 идлэг шонхор, 62 шилийн сар, 2 нөмрөг тас бүртгэв. Бид Өвөрхангайн Нарийн тээл сумаас урагш замын хажуугийн довцог дээр нэлээд бараан зүстэй бие гүйцсэн идлэг шонхортой таарлаа. Үнэхээр гайхалтай бараан өнгөтэй шувуу байсан. Бид сонирхогчын жижиг камертай байсан учир зураг дарж чадсангүйээ. Арвайхээр хотод өдрийн цайгаа ууцгаан 14:22 минутад хотруу хөдлөж эндээс Шартын даваа хүртэл дахин тооллогоо шинээр эхлүүлж 4 идлэг шонхор, 151 шилийн сар, 4 нөмрөг тас, 1 цармын бүргэд, 1 начин шонхор, 1 хотны бүгээхэй гээд Баянхонгороос элсэн тасархайн цаахна байх Шартын даваа хүртэл нийт 6 зүйлийн 239 махчин шувууд бүртгэлээ. Шартын даваанаас нааш ургамлын нөмрөг харьцангуй сайн харгана, дэрстэй хөндий, үетэн ургамал нэлээн сайн ургасан байсан бөгөөд эндээс Эрдэнэсант хүртэл ердөө 4 ширхэг шилийн сар тоолов. Ийнхүү нар ч жаргаж бид Улаанбаатарт оройн 21:16 минутанд ирцгээв.

Байгаль орчин, амьдрал сэтгvvлийн 12 дахь дугаарт шувуудын тухай ярилцлага гарна

2008-12-26T20:53:00.000-08:00

Та бүхэн Байгаль орчин, амьдрал сэтгүүлийг мэдэх бизээ. Энэ сэтгүүлийн 11-р дугаарт Манай шувуу ажиглагчдын Клубын тухай 25-р нүүрэн дээр нь гарсан байгаа. Үүнд Клубын зорилго, үйл ажиллагааны талаар хэвлэгдсэн. Мөн энэ дугаарын яг өмнөх дугаарт Монголын улаан номонд орсон шувууд болон 2008 онд экспортоор гарсан амьтдын тоо толгойн тухай бичсэн байсан. Харин 12-р дугаар нь удахгүй хэвлэгдэх гэж байгаа ба энэ дугаарт манай Клубын гишүүн Говийн Гурван Тэмээ жуулчны баазын менежер Түмээ ахын ярилцлага хэвлэгдэж байгаа гэнэ. Үүнд Алтайн хойлог шувуу болон байгаль хамгааллын талаар хийгдэж байгаа ажлынх нь тухай гарах гэнэ. Та бүхэн энэ сэтгүүлийг үзэж сонирхож байгаарай, Монгол орны шувууд болон байгальтай холбоотой сүүлийн үеийн шинэ шинэ мэдээллүүдээр дүүрэн байдаг юм байна лээ. Мөн байгаль орчинтой холбоотой танин мэдэхүйн болон өөрсдийн хийж буй ажилуудаа бусдад хүргэхийг хүсвэл энэ сэтгүүлийн редакцид хандаж болно гэсэн шүү. Холбоо барихыг хүсвэл: Оюундарь- 99082993, и-майл: ojuhai@yahoo.com;

Хотын шувуудын ирээдvй бvрхэг болсоор..

2008-12-15T01:15:00.000-08:00

Монголын шувуу ажиглагчдын клуб байгуулагдснаас хойш 1 жил гаруй болж байна. Бид энэ хугацаанд чамгүй хэдэн аялалуудыг зохион байгуулж хот орчмын болон хотоос зайдуу гарч аялцгаав. Хамгийн сүүлд бид Хотын шувуудыг ажиглахаар аялсан. Ер нь бид хотын шувуудаа харахаар ердөө л 3-4 газар руу л очдог. Учир нь манай хотод эрүүл үлдсэн цэцэрлэг байхгүй гэж хэлж болно. Шувууд байж болох цэцэрлэг гэвэл Засгийн газрын ордны арын мод мөн МУИС-ийн Экологийн Боловсролын төвийн хашаа түүнчлэн зарим нэг Элчингүүдийн хашаан дахь модтой хэсгүүд юм. Гэвч Элчингүүдийн хашаан дахь шувуудыг ойртож харна гэдэг боломжгүй зүйл. Гэтэл шувуу ажигладаг 2 цэцэрлэг маань газрын маргаантай байгаа гэсэн. Экологийн Боловсролын төвийн газрыг өөр байгууллага авах гээд хөөцөлдөж байна. Харин Засгийн газрын арын модтой хэсгийг нурааж бас нэг байгууламж барина гэв. Тийм ч утгаараа биднийг сүүлд очиход ордны арын хашаан дахь нэлээд хэсэг модыг огтлон сийрэгжүүлсэн байв. Өнгөрсөн өвөл бид энэ цэцэрлэгт 5-6 зүйл өвөлжиж буй жижиг шувуудыг харсан. Тэдгээрээс Энхэт бялзуухай (Bombycilla garrulus) хамгийн олон тоотой байсан. Гэтэл бид энэ удаа тус цэцэрлэгт ердөө долоог харав. Үүнээс өөр олон зүйл шувууд устаж алга болж байгаа гэдэгтэй олон хүн санал нэгдэнэ гэдэгт бид итгэж байна. Ордны цэцэрлэгээс гараад Зайсангийн гүүр чиглэн явахдаа ч бид дахин энэ зүйл шувууг харсангүй. Энэ бялзуухай бусад зүйлээсээ харьцангүй оройтож хот руу орж ирдэг ба цөөн тооны гоёмсог шувуудын нэг. Дашрамд хэлэхэд та бүхэн энэ шувууг харахыг хүсвэл Засгийн газрын ордны арын модонд очоорой. Харамсалтай нь хотод одоогоор орж ирээд байгаа шувуудын маань өнгө зүс гэж ойд байсан тэр үеийнхтэй нь харьцуулахад тун өрөвдөлтөй. Та бүхэн байнга тааралддаг Оронгийн бор шувуу Passer domesticus буюу бидний нэрлэдгээр болжмор гэдэг шувууг сайн хараарай. Өнгө зүс нь жигтэйхэн хар бараан байгаа. Яг л нэг Шинэсний хуурамч боргоцой шиг болсон байгаа. Миний нэг таньдаг гадны шувуу судлаач тэдгээрийг хараад энэ чинь одоо юу вэ? өөр нэг зүйлийн бор шувуу юу даа гэж үнэнээсээ асууж байсан. Хүмүүс бид үзэсгэлэнт шувуудаа өдрөөс өдөрт устгасаар байна. Шувуудын амьдрах орчин болсон хотын цэцэрлэгүүдийн өнгө үзэмж, моддынх нь зүйлийн олон янз байдал дээр бид бүхэн анхааран амьдрахгүй бол тэдний ирээдүй бүрхэг байна. Хотын агаар, экологийн байдал улам бүр доройтсоор байгаа ба энэ тал дээр Хот тохьжуулах газар дорвитой ажиллахгүй бол болохгүй болоод байна. Жилээс жилд зүйлийн болон бодгалийн тоо нь цөөр ч байгаа хотын үзэсгэлэнтэй шувууд маань амьдрах орчны хомсдолд орж байгаа нь тун харамсалтай. Бид өнгөрсөн хугацаанд нэг удаа Сонгино хайрхан уул орчмын Туул голын бохирдол болон түүнд амьдрах усны шувуудын амьдрах орчны талаар бичиж байсан. Цаашид ч бид аялалаараа харсан шувууд, тэдгээрийн амьдрах орчны тухай бичих болно.

Саявтархан ойгоосоо ирсэн Шивэр энхэтбялзуухай (Bombycilla garrulus)

Хотод өвөлжиж буй Хээрийн бор шувуу (Passer montanus)

Байгаль эхийн чимэг болсон үзэсгэлэнт шувуудаа хайрлан хамгаалцгаая!!! Монголын Шувуу Ажиглагчдын Клуб

Хотын шувууд

2008-12-15T00:32:00.001-08:00

Хотын шувуу ажиглалт Экологийн Боловсролын төвийн гаднах цэцэрлэгийн шувуудаас эхэллээ. Энэ төв дээр шувуу ажиглагч сурагчдын клуб байгуулагдсан ба тэдний анхны аялал нь хотын шувууд байв. Тус клубын гишүүд байгалийн ухааны чиглэлээр сурдаг болохоор хотын экологи болон шувуудын талаар ам булаалдан сонирхолтой зүйлүүдийг асууцгааж байв. Бид Экологийн Боловсролын төвийн хашаан дахь цэцэрлэгт 3 зүйл хөхбух харав. Бидний энэ удаагийн аялал маань Экологийн Боловсролын төв- Хүүхдийн хөгжим бүжгийн колледж- Засгийн газрын ордны арын цэцэрлэг- Хүүхдийн паркын арын гудамж- Их тэнгэрийн амны хойд Туул голын хэсэг гэсэн маршрутаар явж нийт 15 зүйл шувуу харцгаав. Хамгийн сонирхолтой нь бид энэ удаагийн аялалаар өмнө нь бидний аялалуудад бүртгэгдэж байгаагүй нэг зүйл шинэ шувуу харав. Энэ бол маш сайхан улаавар өнгөтэй, хар толгойтой Эгэл зана гэдэг шувуу. Туул голын жалганд байх хэсэгхэн бургасанд энэ зүйл шувуу өөр бусад 3 зүйл шувууны хамт байв. Бид Их тэнгэрийн амнаас уруудан Зайсангийн чигт автобусны буудал руу явж шувуу харав.

Засгийн газрын ордны арын цэцэрлэг "Шувуу ажиглалт"

Харсан шувуудаа номноос нарийвчлан судлах нь маш чухал

Хотод зөвхөн Хэрээ, тагтаа, болжмор, шаазгай амьдардаггүй. Бидний хажуугаар ниссэн жижиг шувуу бүр болжмор биш. Та зогс тэгээд анхааралтай тэднийг ажиглаад үзээрэй!

Бидний харсан шувууд:

Шивэр энхэтбялзуухай- Bombycilla garrulus- Bohemian Waxwing- 9+

Эгэл зана- Pyrrhula pyrrhula- Northern Bullfinch- 4

Дөлөн цэгцүүхэй- Acanthis flammea- Common Redpoll- 7+

Номин хөхбух- Parus cyanus- Azure Tit- 4+

Сүүлт хөхбухандай- Aegythalos caudatus- Long-tailed Tit- 6

Их хөхбух- Parus major- Great Tit- 20+

Хээрийн бор шувуу- Passer montanus- Tree Sparrow- 50+

Оронгийн бор шувуу- Passer domesticus- House Sparrow- 20+

Өрнийн тоншголжин- Sitta europaea asiatica- Wood Nuthutch- 2

Алаг шаазгай- Pica pica- Black billed Magpie- 20+

Хон хэрээ- Corvus corax- Common Raven- 15+

Хар хэрээ- Corvus corone- Carrion Crow- 15+

Хөхвөр тагтаа- Columba livia- Rock pigeon- 20+

Улаанхушуут жунгаа- Pyrrhocorax pyrrhocorax – Red billed Chough- 20+

Начин шонхор- Falco tinnunculus- Common Kestrel- 1

Шувуу ажиглахаар:

Монголын шувуу ажиглагчдын клуб, Экологийн Боловсролын төвийн сурагчдын шувуу ажиглагч "Соно бялзуухай" клуб болон Эрдэм төгс сургуулийн "Төгс эко" клубын гишүүд оролцов.

Шувуу ажиглагч сурагчдын Клуб байгуулагдлаа

2008-12-08T22:56:00.000-08:00

МУИС-ийн харъяа Экологийн Боловсролын төв дээр сурагчид шувуу ажиглагчдын "Соно бялзуухай" клуб байгуулав. Клубт олон сурагчид хамрагдсан ба тэд олон сайхан ажил, аялалуудыг санаачилаад байгаа гэнэ. Клубынхан анхныхаа vйл ажиллагаагаа эхэлж хамгийн тvрvvнд Биологийн хүрээлэнгийн шувуу судлалын лабораторын эрдэм шинжилгээний ажилтан, Монголын зэрлэг амьтан судлах хамгаалах төвийн захирал Б.Нямбаяр ахыг урьж Клуб байгуулснаа мэдэгдэн World bird watching -ийн тухай семинар хийлгэж, өөрсдийн Клубын цаашдын vйл ажиллагааны талаар олон сайхан vнэтэй зөвлөгөө авч амжиллтай хуралдлаа.

Судлаач Б.Нямбаяр

Семинарт олон сурагчид хамрагдлаа

Шинээр байгуулагдсан Клубын гишүүдэд ажлын өндөр амжилт хүсэн ерөөе!

Монголын Шувуу Ажиглагчдын Клубынхан сурагчдад семинар хийлээ

2008-12-08T22:14:00.000-08:00

Монголын Шувуу Ажиглагчдын Клубынхэн Экологи Боловсролын төвийн мэргэжилтэн Д. Түвшинжаргалын хүсэлтээр МУИС-ийн харъяа Байгаль–Эх лицей сургуулийн сурагчдад семинар хийв. Семинарын үеэр сурагчдад Клубын зорилго, чиглэл, түүнчлэн Шувуу ажиглах гэж юу вэ? Яагаад шувуу ажигладаг вэ? Шувуудын ангилалын талаар ярив. Мөн дэлхийн хэмжээнд Шувуу ажиглагчдын клубуудын үйл ажиллагааны хөгжил, практик ач холбогдлын талаар болон өөрсдийн клубын блог сайтын тухай танилцуулав. Семинарын төгсгөлд Байгаль-Эх лицейн сурагчид МШАК-ийн гишүүнээр элсэж, түүнчлэн сургууль дээрээ шувуу ажиглагчдын дугуйлан байгуулахаар боллоо.

Семинарт олон сурагчид оролцож амжилттай болов

Мөн Экологи Боловсролын Төвийн Музейг сонирхсон ба тэндээс маш олон зүйлийн сонирхолтой шувуудыг олж харав. Дашрамд хэлэхэд та бүхэн зарим зүйл болон ялангуяа өвлийн улиралд Улаанбаатар хотод өвөлждөг шувуудыг харахыг, таньж мэдэхийг хүсвэл энэ музейд хүрэлцэн очоорой.

Манзуширын хийд орчимд харсан шувууд

2008-11-16T18:59:00.001-08:00

Бид энэ удаад Төв аймгаас хойш орших Манзуширын хийд орчимд шувуу ажиглав. Энэ өглөө 11 дүгээр сарын 16-ны өдрийн ням гараг байсан ба их хүйтэн байлаа. Бид өглөө 08:00 цагт Төв номын сангийн үүдэнд уулзацгаав. Хүмүүс ч цагтаа ирцгээж бидний явах автобус маань ч ирлээ. Энэ удаагийн аялалд нийтдээ 21 хүн оролцохоор цуглалаа. Аялалын машиныг Говийн гурван тэмээ жуулчны баазын Түмэндэлгэр ах маань гаргаж өгч тусалсан билээ. Тиймээс нийт гишүүдийнхээ өмнөөс Түмэндэлгэр ах болон Говийн гурван тэмээ жуулчны баазын хамт олонд баярласан талархсанаа илэрхийлье! Мөн аялалд Монголд үйл ажиллагаа явуулдаг жуулчны баазын хөтөч оюутан, залуучууд ирж манай клубын гишүүн болж бүртгүүллээ. Бид 08:30 минут хүртэл хүмүүсийг хүлээж 08:30 минутад Манзуширын хийд рүү хөдөллөө. Цаг гаруй хугацаанд явсаны эцэст 10:00 цаг болж байхад Манзуширын хийд дээр ирсэн. Аялалд гарахаасаа өмнө шинэ гишүүдтэйгээ танилцацгааж мөн аялалдаа гараад хэдэн цагт, хаана буцаж уулзахаа тохиролцов. Манай клубын аялал бүрт гадаадын шувуу сонирхогчид оролцдог ба энэ удаад манай клубт дахин шинээр нэг Америкийн шувуу сонирхогч Tom Jenner элслээ. Тэрээр Монгол дахь Олон улсын сургуульд ажилладаг юм байна. Ийнхүү бид танилцаад хийдээс хойш чиглэн ой руу орцгоов. Манзушир хийд Богд уулын урд аманд байрлах ба эргэн тойрон битүү модоор хүрээлэгдсэн мөн хадтай хэсгүүд ч хаа сайгүй тааралдана. Тиймээс биологийн төрөл зүйлийн хувьд ч баялаг байх боломжтой юм. Ойн зах руу дөнгөж ороод бид олон зүйл шувууд харлаа. Тэдгээрийн эхэнд Самарч шаазгай Nucifraga caryocatactes, Их алаг тоншуул Dendrocopos major зэрэг үзэсгэлэнтэй шувууд байсан. Мөн Өрнийн тоншголжин Sitta europaea, Хүрэнтолгойт хөхбух Parus montanus зэрэг ойн жижиг шувууд бусдаас харьцангуй олон тааралдаж байв.

Манзушир хийд, аялалын өмнө

Шувуу ажиглалт

Ойн жимээр буцав

Дөлөн цэгцүүхэй- Acanthis flammea

Их хөхбух- Parus major

Гацуурын солбинхушуут- Loxia curvirostra

Хүрэнтолгойт хөхбух- Parus montanus

Өдөрч хөхбух- Parus ater aemodius

Их алаг тоншуул- Dendrocopos major

Бидэрт самарч шаазгай- Nucifraga caryocatactes

Харсан шувууд:
Их алаг тоншуул- Dendrocopos major- Great Spotted Woodpecker- 4
Буурал тоншуул- Picus canus- Grey Headed Woodpecker- 1
Дөлөн цэгцүүхэй- Acanthis flammea- Common Redpoll- 10+
Хүрэнтолгойт хөхбух- Parus montanus- Willow Tit- 40+
Өдөрч хөхбух- Parus ater aemodius- Coal Tit- 15+
Их хөхбух- Parus major- Great Tit- 10+
Улаавар бужмар- Carpodacus erythrinus- Common Rosefinch-
Гацуурын солбинхушуут- Loxia curvirostra- Red Crossbill- 10+
Үүрэн сүүлт зана- Uragus sibiricus- Long tailed Rosefinch- 2+
Шармэлзэн задуулай- Regulus regulus- Goldcrest- 1
Хээрийн бор шувуу- Passer montanus- Tree Sparrow- 40+
Оронгийн бор шувуу- Passer domesticus- House Sparrow- 15+
Өрнийн тоншголжин- Sitta europaea asiatica- Wood Nuthutch- 30+
Бидэрт самарч шаазгай- Nucifraga caryocatactes- Spotted Nutoracker- 7
Алаг шаазгай- Pica pica- Black billed Magpie- 6
Хон хэрээ- Corvus corax- Common Raven- 5+
Хар хэрээ- Corvus corone- Carrion Crow- 10+
Улаанхушуут жунгаа- Pyrrhocorax pyrrhocorax – Red billed Chough- 30+
Шилийн сар- Buteo hemilasius- Upland Buzzard- 1
Начин шонхор- Falco tinnunculus- Common Kestrel- 1

Бид Монголдоо өвөлждөг махчин шувуудаас нэлээдгүй хэдэн зүйлийг энд харна гэж таамаглаж байсан гэтэл аялалын төгсгөлд нэг Шилийн сар (Upland Buzzard-Buteo hemilasius) нэг Начин шонхор (Common Kestrel-Falco tinnunculus) -ыг харлаа. 12:40 минутад Манзуширын хийд орчмын аялал маань өндөрлөж бид өөсдийн авчирсан цай ундаа ууцгаав. Цайгаа ууж дууссаныхаа дараа хийдээс урагш хадтай уул дагасан модтой хэсгийг самнаж дурандаад дараа нь Улаанбаатарын зүг хөдөллөө. Төв аймгаас Улаанбаатар явах зуур бид машинд энэ өдрийн аялал болон Монголын шувуу ажиглагчдын клубын үйл ажиллагааны тухай ярилцав. Хот руу дөнгөж ороод 3 дугаар Цахилгаан станцын харалдаа урд байрлах Туул гол орчмын бургастай хэсэг мөн Хүүхдийн паркийн хойд хэсгийн цэцэрлэг зэрэг газруудад 30 минут хэртээ саатан шувуу дурандсан. Ийнхүү бид маш амжилттай, сонирхолтой аялцгааж олон зүйл шувуудыг харж, таньдаг боллоо.

Аялалд оролцогсод:
Г.Амархүү, Л.Ариунзул, Н.Ариунсанаа, Б.Баяржаргал, Т.Бадам, Б.Нямбаяр, Б.Сарангоо, Х.Түмэндэлгэр, Б.Оюунцэцэг, П.Ганхуяг, П.Амартүвшин, Э.Соёолмаа, Ц.Пүрэвсүрэн, Цэлмэг, Ж.Ганцэцэг, Ч.Наранцацралт, Tom Jenner, Brian Watmough, Б.Энх-Амар,

Birding around Ulaanbaatar in October

2008-11-14T22:29:00.000-08:00

by Brian Watmough

The community of birders in UB is growing. As well as the Mongolian Bird Watching Club which meets some weekends there are at least 3 western birders based in UB at the moment: myself an English volunteer working in rural development; Tom, head of science at an international school; and Konchog an American monk who has been here four years. In addition in summer there are a number of western biologists who are also keen birders.

Konchog and I have been birding two weekends in October 2008, for his account click here. This is my version.

On Sunday 12th October Konchog and I took a taxi from the centre to the gravel pits to the west. The 18 km-ride cost us 10,000 Tugrig (a little bit less than 7 Euros), fuel prices have gone up this summer, so we were paying just over 500 a kilometre. The gravel pits are extensive but the best areas seem to be where the waste water enters the site, apparently this stays open all winter.
Konchog had confidently predicted a good day for raptors, so inevitably we were disappointed: a solitary Upland Buzzard on the pylons and a Common Kestrel and a Saker. There were reasonable numbers of common waterfowl but the star birds were: 2 Great Grey Shrikes, 6 late Barn Swallows, and a flock of 50 or 60 Rock Sparrow feeding with Tree Sparrow. The waders (shorebirds) present in the autumn had all moved on.

Ulaanbaatar gravel pits. © Axel Bräunlich

On the following Sunday, 19th October, Konchog and I joined up Huyagaa and Amaraa from the Mongolian Bird Watching Club. We took a bus to the west of town where Huyagaa picked up his car and we drove down to an attractive area of scattered trees and open woodland by the river Tuul. Here we saw a reasonable variety of passerines including Dusky and Naumann’s Thrush, an Eurasian Nuthatch of an eastern subspecies S. e. asiatica, a ghostly bird with no rufous on under tail coverts or flanks, Great and Lesser Spotted Woodpeckers and Hawfinches. Here Hawfinches are quite tame and give excellent views unlike the tree top birds of southern England. Konchog disappeared absorbed in birding and came back having seen Bohemian Waxwing, Long-tailed Tit and Goldcrest.

After an hour or more in the valley we drove onto the gravel pits we had visited the week before. There was still a reasonable variety of waterfowl though fewer than the previous week; 5 Barn Swallows were even later. We saw 41 species; on a similar trip in September I had more than 60. Migration here seems much more concentrated than in western Europe. Daytime temperatures in UB dropped to minus 10 C the next week so I wonder if late migrants made it south. Here is a list of what we saw on both trips.

Great Cormorant – 5 or 6 birds on pits both days
Grey Heron – 55 birds on 12th, only 15 on 19th
Ruddy Shelduck – 350 on 12th; 150 on 19th
Mallard – 10 on 12th, 2 on 19th
Common Teal – 25 on 12th; 6 on 19th
Gadwall – 15 on 12th; 6 on 18th
Eurasian Wigeon – 20 on 12th, 4 on 19th
Northern Pintail – 8 on 12th
Northern Shoveler – 20 on 12th; 15 on 19th
Tufted Duck – 40 on 12th; 15 on 19th
Common Goldeneye – 20 on 12th; 20 on 18th
Goosander – 9 on pits on 12th; 16 on pits, 2 on river on 19th
Upland Buzzard – 1 on 12th; 3 birds on hills above riverside woods on 19th
Cinereous Vulture – 2 or 3 in hills above Tuul river on 19th
Saker Falcon – 3 on 19th
Common Kestrel – 2 on gravel pits on both days.
Common Coot – 1 on 12th;
Mongolian Gull – 10 on 12th, 6 on 19th, all assumed to be mongolicus
Great Spotted Woodpecker – 2 in woods by river on 19th
Lesser Spotted Woodpecker – 1 in woods on river on 19th
Barn Swallow – 6 on 12th, 5 on 19th
Horned Lark – common
Water Pipit – 5 on 19th
Great Grey Shrike – 2 on 12th
Common Magpie – common
Red-billed Chough – common
Daurian Jackdaw – large roost up to 2000 birds in UB until 22 October
Carrion Crow – common
Common Raven – common
Bohemian Waxwing – in riverside trees on 19th; flocks of up to 30 in UB mid week
Dusky Warbler – 1 in riverside trees on 19th
Goldcrest – 1 on 19th
Naumann’s Thrush – at least 1
Dusky Thrush – at least 1
Long-tailed Tit – in riverside trees on 19th
Azure Tit – in riverside trees on 19th
Great Tit – in riverside trees on 19th
Eurasian Nuthatch – in riverside trees on 19th; also in centre of UB
House Sparrow
Eurasian Tree Sparrow – flock of 50 on 12th feeding with next species
Rock Sparrow – flock of 50 on 12th
Hawfinch Common – in riverside trees on 19th, at least 10 birds

“Монгол орны шувууны фото лавлах” номын тухай

2008-11-12T23:42:00.000-08:00

“Монгол орны шувууны фото лавлах” хэмээх энэ ном манай орны өргөн тархацтай ба ховор болон нэн ховор зүйл шувуудыг багтааснаараа онцлог бөгөөд хээрийн нөхцөлд ашиглах тодорхойлох бичиг юм.

Энэхүү ном Монгол орны шувуудын багаас 15 багийн 125 зүйл шувууны өнгөт фото ба тэдгээрийн амьдрах орчны өнгөт фото зураг бүхий 300 хуудастай бөгөөд шувууны зүйл тус бүрийн латин, монгол, англи, орос, япон нэр, биологи онцлог, тархац, байршилийн тухай бичиглэлтэйгээс гадна шувуу бүрийн зургийг урдаас, ардаас, нисч байгаа болон хажуу талаас харуулсан нь өнөөгийн байдлаар маш шинэлэг, давтагдашгүй хийх санаа агуулсантай холбоотой юм.

Шувууны тайван байдлыг алдагдуулалгүйгээр, хээрийн нөхцөлд, экологийн сөрөг холбогдлолгүй судлах хамгийн сүүлийн арга бол тэдний фото зургийг авч баримтжуулах ажил юм. Энэхүү номыг гүйцэтгэхийн тулд хээрийн нөхцөлд шувууны зургийг олон талаас авах ажлыг хээрийн судалгааны явцад хийж гүйцэтгэсэн.

Энэ ном нь шувуу судлалын суурь судалгааны нэг үндсэн бүтээл болсон төдийгүй шувуу судлаачид, сонирхогчид, аялан жуулчлагчид, их дээд сургуулийн оюутан, сурагчид, биологийн багш нарын байгаль дахь шувууг таних ажилд гарын авлага болох эрэлт ихтэй бүтээл болсон.

Энэхүү номын үнэ нь 20$ бөгөөд сонирхсон хүмүүс "Интэр" номын их дэлгүүрээс авч болох юм байна. Мөн манай сайтад хандаж болно.

2008 оны 11 сарын 02

2008-11-05T19:19:00.000-08:00

Сэлхийн амны орчимд харсан зарим шувууд

Бид Сэлхийн амны зуслангуудаас хойш байх уулын ар энгэрийн Хус-Шинэс (Betula-Larex) бүхий холимог ойд очиж шувуу ажиглав. Биднийг ажиглалт хийх газартаа очиход нарны элч буурч ойд сэрүү орсон байсан. Бидэнд хамгийн түрүүнд ажиглагдсан шувуу бол Long-tailed Tit буюу Сүүлт хөхбух (Aegithalos caudatus) байсан. Дараагийн ажигласан шувуу нь тухайн ойд элбэг тохиолдсон Хүрэнтолгойт хөхбух (Parus montanus) байсан.
Шувууд ихэвчлэн бут-сөөг бүхий ойн захаар тааралдаж байв. Үдээс хойш оройхон болсон болохоор бид ойд 1 цаг орчим ажиглалт хийсэн.

Хүрэнтолгойт хөхбух- Parus montanus

Харсан шувууд:

Цагчаа ятга шаазгай- Garrulus glandarius- Eurasian Jay
Сүүлт хөхбух- Aegithalos caudatus- Long tailed Tit
Хүрэнтолгойт хөхбух- Parus montanus- Willow Tit
Идлэг шонхор- Falco cherrug- Saker Falcon
Морин харцага- Accipiter nisus- Eurasian Sparrow Hawk
Өрнийн тоншголжин- Sitta europae asiatica- European Wood Nuthach

2008 оны 10-р сарын 19

2008-10-23T19:41:00.000-07:00

Энэ өдөр өглөө эрт их хүйтэн байсан бид Сүхбаатарын талбай дээр 09:00 цагт уулзацгааж эхлээд морингийн даваа түүнчлэн Сонгинын амралт орчмын Туул голын дагуух модтой хэсэгт шувуу дурандав. Энэ үе бол шувуудын нүүдлийг ажиглахад дэндүү оройтсон байсан ч бид зарим нэг оройтож нүүдэг зүйлүүдийг олж харахыг хичээж байв. Харин бидний ирсэн газарт өвөлждөг болон нүүдэг зарим зүйл жижиг шувууд сансныг бодвол нэлээд харагдсан юм. Тэдний өнгө зүс маш сайхан яагаад гэвэл тэд саяхан ойгоосоо ирцгээсэн. Жишээлбэл Их хөхбух Parus major гэхэд л маш сайхан тод ногоон өнгө болон түүний шанааны цагаан өнгө зэрэг нь гайхалтай байсан. Мөн Өрнийн тоншголжин Sitta europae asiatica гэх жижигхэн хөх өнгийн шувууд болон Банхар булжуухай Coccothraustes coccothraustes тэр орчимд нэлээд элбэг харагдаж байсан. Бид энэ газар өмнө нь нэлээд хэдэн удаа ирж байсан бидний шувуу харах дуртай газруудын маань нэг. Сүүлд энэ газар бид өнгөрсөн 9-р сарын дундуур ирж байсан тэр үе ч нүүдлийн шувуудыг харахад ёстой сайхан байсан. Бид тэгэхэд олон махчин шувуудыг харсан ялангуяа Сохор элээ, харин энэ удаад бид нэг ч Элээ харсангүй тэд бүгд буцсан байна. Махчин шувуудаас Нөмрөг тас, Начин шонхор зэргийг л харсан. Бидний дараагийн газар бол Өмхий нуур гэж нэрлэгддэг 4-р станцын баруун талд байх цэвэршүүлэх байгууламжын нуур энэ газрыг дахин нэг харах хэрэгтэй байна гэж Брайн, Гончиг хоёр санал тавьсан учир бид тийшээ явцгаасан юм. Энд Хөх дэглий Ardea cinerea болон зарим зүйд нугаснууд цөөнгүй байсан.

Харсан шувууд:

Их хөхбух Parus major

Өрнийн тоншголжин Sitta europae asiatica

Эвэрт болжимор Eremomphila alpestris

Шивэр энхтбялзуухай Bombycilla garrulus

Банхар булжуухай Coccothraustes coccothraustes

Науманы хөөндэй Turdus naumanni

Усны шийхнүүхэй Antus spinoletta

Бага алаг тоншуул Dendrocopus minor

Их алаг тоншуул Dendrocopus major

Асрын алтанхараацай Hirunda rustica

Гэзэгт шумбуур Aythya fuligula

Алаг шунгаач Bucephala clangula

Хумхин нугас Mergus merganser

Халбага нугас Anas clypeata

Зээрд нугас Anas penelope

Мөнгөлөг цахлай Larus argentatus (mongolus)

Larus sp

Хондон ангир Tadorna ferruginea

Энэ удаад шувуу харахаар Брайн, Гончиг, Амартүвшин, Ганхуяг нар явсан. Дашрамд танилцуулахад Брайн бол Аялал жуулчлалын компанид зөвлөх хийдэг ба манай клубын хуучин гишүүдийн нэг. Харин Гончиг бол Америкаас ирсэн лам тэрээр Монголд ирээд 4 жил болж байна. Тэрээр манай улсад буддын шашны чиглэлээрээ ажилладаг ба чөлөөт цаг, амралтаараа шувуу харахаар аялах сонирхолтой.

Хээрийн зарим зvйл шувууд сvрэглээд эхэлсэн байлаа…

2008-10-15T21:31:00.000-07:00

Бид Төв аймгийн Баян суманд ажилаар очоод байсан. Хээрээр явж байхад тэнд таарах Монгол болжмор Melanacoripha mongolica, Эвэрт болжмор Eremophila alpestris, Давид бужирга Prigilauda davidiana зэрэг жижиг шувууд маш олон тоогоор том сүргийг үүсгэсэн байлаа. Монгол болжмор давамгайлсан сүрэг дотор Эвэрт болжмор болон Давид бужирга хүртэл холилдон нисэж байв. Ялангуяа дэрс ихтэй газраар Монгол болжмор ихээр таарсан. Мөн энд жижиг шувуудын том сүргүүдээс илүү олон тоотойгоор сүрэглэн байсан шувуу бол Монгол ногтруу Syrrhaptes paradoxus. Энэ зүйл шувуу Европ тивд ховордож байгаа юм билээ. Нутгийн хүмүүс энэ шувууг жил бүр өвөлждөг гэж ярьж байсан. Биднийг тэнд 14 хоногийн турш байхад өглөө бүр 8-10 цаг харин орой 17 цагаас 19 цагийн хооронд янз бүрийн тоотойгоор сүрэглэсэн ногтрууны сүргүүд усруугаа ирцгээж байв. Бидний очсон газар Төв аймгийн Баян сумын Цант гэдэг газар. Энэ газрын орчим бол Дэрс, Харгана зонхилсон мөн жижиг нуур олонтой чийгтэй газар юм. Тэд шөнөдөө Харгана зонхилсон хээрт газарыг 2-3 см орчим хонхойлж өөр хоорондоо 1-3 метрийн зайд хоноглодог юм билээ. Тэдний хоноглосон газартай бид өглөө бүр таардаг байсан ба тэдний хонхойлсон жижиг хонхорт Хөхвөр тагтааны Columba rupestris сангастай төстэй цөөхөн тооны сангаснууд байсан. Бид тэнд цайвар зүсмийн 3 Балч гоорбис Pernis ptilorhynchus, 1 Бахим бүргэдэй Hieraaetus pennatus, 5 Эгэл сар Buteo buteo, 1 залуу Намгийн сахиа Circus spilonotus, 5 хээрийн бүргэд Aquila nipalensis, 6 нөмрөг тас Aegypius monachus, 1 залуу Цармын бүргэд Aquila chrysaetos болон 4 Идлэг шонхор Falco cherrug, Шилийн сар Buteo hemilasius, Начин шонхор Falco tinnunculus зэрэг махчин шувуудыг харсан. Мөн Цантын булгийн ойролцоо Өвөгт тогирууны Anthropoides virgo нийт 120 орчим бодгальтай 2 том сүрэг болон Дагуур галсүүлт Phoenicurus auroreus, Өрнийн тоншголжон Sitta europae asiatica зэрэг шувууд нүүж байсан.

Монгол ногтруу Syrrhaptes paradoxus

Өрнийн тоншголжон Sitta europae asiatica

Дагуур галсүүлт Phoenicurus auroreus

Биокомбинат болон тvvний орчимд харсан шувууд...

2008-09-05T20:00:00.000-07:00

Бид энэ өдөр Биокомбинат болон түүний орчмын Туул гол, Сонгино Хайрхан уулын дагуух төмөр зам болон 4 дүгээр цахилгаан станцын баруун урд байх цэвэршүүлэх байгууламжын дэргэдэх нуур зэрэг газруудад шувуу ажиглав. Биднийг Туул голын орчимд ирэхэд явган аялагчид болон жимс түүгчид олон байсан. Тиймээс голд шувуу харагдсангүй. Харин голоос холгүй зайд агаарт Тураг гогой, Өрөв тас болон Сохор элээ зэрэг шувууд бусдаас маш их байлаа. Бид ойролцогоор 200 орчим сохор элээг агаарт тоолсон бол мөн төдий тооны элээг модон дээр бөөнөөр сууж байгааг тоолов. Иймээс тэнд ойролцоогоор 400 гаруй сохор элээ цугласан байсан. Намар болж тэдний нүүдлийн өмнөх цугларалт байсан байх. Бид агаарт буй элээнүүдийг тоолж байхдаа тэдэн дундаас 3 бахим бүргэдэйг олж харав. Тэд сохор элээтэй биеийн хэлбэр, хэмжээ болон өнгө зүсээр маш төстэй байсан боловч тэдний толгойн хоёр хажууд мөрөн дээр нь байх цагаан толбо маш тод байсан нь гайхалтай харагдаж байлаа. Бид Сонгино хайрхан уулын орчмоос цэвэршүүлэх байгууламжын зүг хөдөллөө. Бид нуур руу явж байх замдаа тэнгэрт 6 нөмрөг тас, 1 шилийн сар мөн 1 балч гоорбис харав. Нууран дээр ирэхэд нуурын эрэг дагуух зэгсэнд болон нуурын эргийн ойролцоо 46 ширхэг Хөх дэглий болон 30 гаруй Тураг гогой тоолсон ба тэдний зарим нь нуурын голд уснаас цухуйсан төмөр дээр сууцгааж байв.

4 дүгээр цахилгаан станцын дэргэдэх нуур

Бахим бүргэдэй Hieraaetus pennatus

200 орчим Сохор элээ Milvus migrans тэнгэрт

Шувуу ажиглагчид

Харсан шувууд:
Сохор элээ Milvus migrans
Хээрийн бүргэд Aquila nipalensis
Нөмрөг тас Aegypius monachus
Шилийн сар Buteo hemilasius
Идлэг шонхор Falco cherrug
Начин шонхор Falco tinnunculus
Амарын шонхор Falco amurensis
Балч гоорвис Pernis ptilorhynchus
Бахим бүргэдэй Hieraaetus pennatus
Намгийн сахиа Circus spilonotus
Хар өрөвтас Ciconia nigra
Хөх дэглий Ardea cinerea
Тураг гогой Phalacrocorax carbo
Умардын хавтгаалж Vanellus vanellus
Эгэл хараалай Sterna hirundo
Улаан хөлт хөгчүү Tringa totanus
Мөнгөлөг цахлай Larus argentatus
Хурган цахлай Larus minutus
Халзан түнжүүр Fulica atra
Хээрийн бор шувуу Passer montanus
Оронгийн бор шувуу Passer domesticus
Хөхвөр тагтаа Columba rupestris
Улаан хошуут Pyrrhocorax pyrrhocorax
Хон хэрээ Corvus corax
Хар хэрээ Corvus corone
Алагтуу хэрээ Corvus dauricus
Гизэгт шумбуур Aythya fuligula
Улаантолгойт шумбуур Aythya ferina
Бор нугас Anas strepera
Ангир Tadorna ferugenia
Анхидал Tadorna tadorna
Шөвгөн хараалж Gallinago gallinago
Бүхт дуутшувуу Phylloscopus fuscatus
Хөх цэгцгий Motacilla alba
Шар цэгцгий Motacilla flava
Усны шийхнүүхэй Antus spinolotus
Адууч чогчого Oenanthe oenanthe
Бүжимч чогчого Oenanthe isabellina
Эвэрт болжмор Eremophila alpestris
Тухайн өдөр шувуу ажиглахаар: Давид Тордофф, Диана Тордофф, Б. Нямбаяр, Б.Баяржаргал, Г.Амархүү, И. Сарангэрэл П.Ганхуяг нар явав.

Шувуудын нvvдэл vргэлжилсээр л ...

2008-06-05T00:21:00.000-07:00

Монгол орны Төв хэсгээр дайран өнгөрөх нүүдлийн шувуудын цуваа үргэлжилсээр л байна. ганц, хоёроороо болон олон тоогоороо сүрэглэн нүүж буй шувуудыг харахад маш сайхан. Хамгийн гайхалтай нь бид өнгөрсөн 5-р сарын 25-28 ны хооронд Төв аймгийн Сэргэлэн сумын нутагт байх "Ээж хад" орчмын жижиг хадтай уулын хээрт явж байгаад гоорбисын хоёр том сүрэгтэй таарсан тэд нийтдээ 72 ширхэг байсан ба эхний сүрэг өглөөний 9:00 цагийн үед /42 ширхэг/, хоёрдахь сүрэг /30 ширхэг/ 12:30 минутын үед тааралдсан. Энэ үед бороо орж байсан ба тэд маш нам доогуур нисэж байсан.

Балч гоорвис Pernis ptilorhynchus

Монгол Улсад шувуу тэмдэглэх Анхдугаар уулзалт семинар

2008-05-10T00:40:00.000-07:00

Юуны өмнө эрхэм та бүхэнд Дэлхийн нүүдлийн шувууны өдрүүдийн мэндийг хүргэе. 5 дугаар сарын 09-ны өдөр Зэрлэг Амьтдыг Хамгаалах Нийгэмлэг (WCS)-ийн Монгол дахь хөтөлбөрийн газар Монгол Улсад шувуу тэмдэглэх Анхдугаар уулзалт, семинарыг амжилттай зохион байгуулж өнгөрлөө.

Далавчны тэмдэг бvхий Идлэг шонхор (Falco cherrug)-ын ангаахай

Далавчны тэмдэгтэй Мoнгoлoг цахлай (Larus mongolus)

Хvзvvвчтэй Уулын алуу (Anser indicus)

Энэхүү хуралд Монголын төрийн болон төрийн бус байгууллагууд, мөн их, дээд сургуулиудын эрдэмтэн багш, мэргэжилтэн, оюутнууд, гадаадын шувуу судлаачид өргөнөөр оролцсон маш үр өгөөжтэй уулзалт болж Монголын шувуу судлалын түүхэн дэх шувуу тэмдэглэсэн үеэс эхлэн өнөөг хүртэл авч хэрэгжүүлж буй ажилуудын талаар болон цаашид Монгол улсад шувуу тэмдэглэх, бөгжлөхтэй холбоотой Засгийн газрын хууль, тогтоомж, түүний мөрдөх дүрэм журмын талаар танилцууллаа. Хуралд Зэрлэг Амьтдыг Хамгаалах Нийгэмлэгийн малын эмч Мартин Гилбэрт, Байгаль Орчны Яамны Үндэсний аюулгүй байдлын нарийн бичгийн дарга С.Баярхүү, Биологийн Хүрээлэнгийн Шувуу судлалын лабораторийн эрхлэгч Н.Цэвээнмядаг, Тайландын Банкогийн Их сургуулийн мэргэжилтэн Филип Раунд, Аризонагийн Их сургуулийн докторант Мими Кеслир, Зэрлэг Амьтдыг Хамгаалах Нийгэмлэгийн судлаач Ж.Лосолмаа нар өөрсдийн судалгааны ажил мөн Монголын болон дэлхийн хэмжээнд шувуу тэмдэглэсэн түүх, арга, түүний ач холбогдлын талаар илтгэл, ярилцлага хийлээ. Хурлын төгсгөлд Мэдээллийн сан ба хэрэгцээ сэдэвт ярилцлага болсон ба ирсэн хүмүүс өөрсдийн санаа бодол, сэтгэгдлийн талаар асууцгааж мөн Монголд урьд өмнө нь шувуу тэмдэглэж, бөгжлөж байсан мэдээллүүдийг хэрхэн нэгтгэж нэгдсэн нэг системд оруулах, цаашид зөвхөн нэг системийг мөрдөх гэх мэтчилэн олон олон чухал зүйлсийг хэлэлцсэн үр дүнтэй хурал болсон.

WORLD MIGRATORY BIRD DAY

2008-05-05T04:54:00.000-07:00

Migratory Birds - Ambassadors for Biodiversity

10-11 May 2008

http://www.worldmigratorybirdday.org/

Are you fascinated by the phenomenon of bird migration? Are you worried about the threats migratory birds are facing? Do you want to help raise awareness for migratory birds or are you already planning a bird-related activity, such as a bird watching excursion, a presentation or similar?

Then come and join hundreds of others around the world in the upcoming WORLD MIGRATORY BIRD DAY CELEBRATION taking place on 10-11 MAY 2008! World Migratory Bird Day is a global initiative devoted to promoting migratory birds and their conservation worldwide. The theme for this year is “Migratory Birds – Ambassadors for Biodiversity”

Greylag Goose on migration

To make World Migratory Bird Day a commemorative event celebrated throughout the world, we strongly count on the support and contributions of interested individuals and dedicated organisations. By registering your planned activity on the WMBD website, you can help promote this global event and link your own event to the many other activities taking place around the world that weekend. Registering is simple and it only takes a few minutes! Take a look at our website to learn more about World Migratory Bird Day and how to register your activity online:http://www.worldmigratorybirdday.org/

The above website provides information on migratory birds and this year’s theme on biodiversity, it also gives an impression of WMBD activities that took place in 2006 and 2007. Please have a look and get inspired for your own World Migratory Bird Day event in 2008!

Demoiselle Cranes on migration to Mongolia

On the website you will also find an announcement, a short WMBD trailer and the electronic version of the WMBD 2008 poster for download. We would like to kindly ask you to help promote World Migratory Bird Day by further circulating this message and by featuring news about WMBD in your own electronic or print media resources prior to the WMBD weekend. Please do not hesitate to adjust the announcement to suit your communication needs and help spread the news about this years’ WMBD!

Thank you for your help and continued support - we look forward to celebrating this global event with you!

Yours Sincerely
Bert Lenten
Executive Secretary
UNEP/AEWA Secretariat

BirdLife International манай Клубт сэтгvvлээ илгээлээ

2008-04-23T01:30:00.000-07:00

BirdLife International нь жил бүр WorldBirdwatch сэтгүүлийг хэвлэн гаргаж 28$-аар худалддаг ба түүндээ дэлхийн олон орны шувуу ажиглагчид болон дэлхийн шувуудын амьдралын тухай олон сонирхолтой зүйлсийг хэвлэдэг.

BirdLife International нь Монголын шувуу ажиглагчдын үйл ажиллагааг дэмжин өөрсдийн энэхүү сэтгүүлийг бидэнд бэлэг болгон илгээлээ. Сэтгүүлийн энэ удаагийн дугаарт сүүлийн жилүүдэд цаг агаарын нөлөөнөөс болж шувуудын амьдрах орчинд гарч буй өөрчлөлтүүдийн тухай болон судлаачдын хийж буй судалгаа, төслүүдийн талаар бичсэн байна.

Азийн махчин шувуу судлаачдын 5-р симпозиум

2008-04-06T19:26:00.000-07:00

Азийн махчин шувуу судлаачдын 5-р симпозиум Вьетнам улсын нийслэл Ханой хотоос баруун зүгт 70 км-т орших Там Дао үндэсний цогцолборт газарт 4 дүгээр сарын 3-6-ны өдрүүдэд зохион байгуулагдаж өнгөрлөө. Симпозиум болж буй Там Дао цогцолборт газар уулын өндөрлөг хэсэгт байрлах ба эргэн тойрон битүү ой мөдоор бүрхэгдсэн, үргэлж л манантай байлаа.
Энэхүү хуралд Ази тивийн 10 гаруй орны судлаачид болон Америк, Орос, Англиас ирсэн нийт 80 гаруй судлаачид оролцож өөрсдийн судалгааны тайлан, илтгэлүүдийг тавьж, Ази төдийгүй дэлхийн хэмжээнд махчин шувуудын өнөөгийн төлөв байдал тэдгээрийн нүүдэл шилжилт зэрэг олон асуудлуудаар амжилттай хуралдлаа.
Уг симпозиум 2-3 жилд нэг удаа зохион байгуулагддаг ба симпозиумыг Азийн Махчин Шувуу Судлах Хамгаалах Сүлжээ (Asian Raptor Research Conservation Network) http://www.5b.iglob.ne.jp~raptor/index.htm зохион байгуулдаг. Хурлын эхний хоёр өдөр илтгэл хэлэлцүүлж, сүүлийн өдөр махчин шувуудын нүүдэл ажиглах аялал хийсэн.
Хурлын явц дунд Япон болон Тайванаас ирсэн оролцогсод залуу судлаачдын ажлыг дэмжиж буйгаа илэрхийлэн хурал зохион байгуулж буй Вьетнам улсад олон сайхан дуран, зургийн аппаратуудыг бэлэглэж хүмүүсийг баярлууллаа.

Азийн махчин шувуу судлаачдын 6-р симпозиум Монголд болно

Хурлын хоёр дахь өдрийн үдээс хойш Азийн махчин шувууны тодорхойлох бичиг хэвлэх, азийн махчин шувуу судлаачдын бүтээлүүдээр сэтгүүл хэвлэх зэрэг олон асуудлыг ярилцав, хурлын төгсгөлд дараагийн 6-р симпозиумыг хэзээ, хаана зохион байгуулахыг хэлэлцлээ. Дараагийн симпозиумыг хийх улсад Тайланд, Монгол хоёр саналаа өгч хүмүүс ярилцсаны эцэст 6-р симпозиумыг Монгол зохион байгуулах боллоо.

Махчин шувуудын нүүдэл ажиглах аялал

Сүүлийн өдөр бид өглөө эрт 7 цагт буудлаас хөдөлж, доош уруудан 5 км орчим явж зогсон шувуудын нүүдлийг ажиглалаа. Биднийг энд ирэхэд манантай хэвээрээ байсан.

Биднийг шувуу ажиглах дундуур Ханой хотын дунд сургуулийн сурагчид хүрэлцэн ирж шувуу ажиглах үйл явцтай танилцав. АМШСХС-ний ерөнхийлөгч Тору Ямазаки хүүхдүүдэд махчин шувуудын олон янз байдал, нүүдэл шилжилт, дэлхийн тархалт болон тэлгээрийн ач холбогдлын талаар тайлбарлаж өгөв. Бид ирснээсээ хойш шувуу харалгүй 30 минут орчим болсны дараа анхныхаа махчин шувууг олж харав. Энэ бол үүрсээ харцага байв. Төд удалгүй махчин шувуудын нүүдэл өмнөд, зүүн урд зүгээс хойт, баруун хойт зүгийг чиглэн цувж эхлэв.

Бид энэ их нүүдлийн хамгийн эхэнд загасч явлагыг харав. Там Дао цогцолборт газар махчин шувуудын нүүдлийг харахад хамгийн тохиромжтой байсан. Бид энд хагас өдөр ажиглалт хийж нийтдээ 16 зүйл махчин шувуу бүртгэлээ.

Сонгино хайрхан уул болон тvvний орчмын Туул голын шувууд

2008-03-19T00:08:00.000-07:00

2008 оны 3 дугаар сарын 16-нд бид 10:00 цагт Байгаль Орчны яамны урд цуглаж 10:40 минутаас МУБИС-ийн буудлаас Нисэх-МУИС гэсэн 11 номерын автобусанд сууж Нисэх рүү хөдөлсөн. 11:00 цагийн үед Нисэхэд ирж тэндээсээ цааш Сонгины микроавтобусанд суугаад Сонгины эцэсийн буудал дээр бууж тэндээсээ цааш хөдөлж Сонгины гүүрэн дээр ирэхэд 11:30 минут болж байв. Ийнхүү бид гүүрнээс баруун тийш Туул голын хөндий (A), мөн Сонгино хайрхан уулын урд энгэр болон баруун энгэрүүдээр (В) явж шувуу ажиглалаа.

Туул гол

Сонгино хайрхан уул

Их хөхбух

Ангир

Харцага

Ажиглагчидын бүрэлдэхүүн

Харсан шувууд:
Алаг шаазгай ( Pica pica)- (A)
Хар хэрээ (Corvus corone)- (A)
Хон хэрээ (Corvus corax)- (A), (В)
Улаан хошуут (Pyrrhocorax pyrrhocorax)- (A)
Хээрийн бор шувуу (Passer montanus)- (A), (В)
Оронгийн бор шувуу (Passer domesticus)- (A)
Хөхвөр тагтаа (Columba rupestris)- (A)
Их хөхбух (Parus major)- 4, (A)
Ангир (Tadorna feruginia)- 100 орчим, (A)
Алагтуу (Corvus dauricus)- (A)
Хан бүргэд (Aquila heliaca)- 1, (В)
Харцага (Accipiter sp)- 1, (В)
Начин шонхор (Falco tinnunculus)- 1, (В)
Шоорон алаг болжмор (Eremophila alpestris)- 4, (В)
Шар хөмсөг хөмрөг (Emberiza cioides)- 3, (В)

Ажиглагчид:
П.Ганхуяг (Зэрлэг Амьтан Судлах Хамгаалах Төв), А.Бүрэнзэвсэг (SBN телевизийн мэдээллийн албаны сэтгүүлч), Д.Түвшинжаргал (Зэрлэг Амьтдыг Хамгаалах Нийгэмлэг), Todd R. Forsgren (Photography, USA), Б.Батцэцэг (МУБИС-ийн магистрант), Л.Мягмаржав (МУИС-ийн Экологи-Эрдэм Клуб), Б.Содонзул (Анагаах Ухааны Их Сургуулийн оюутан), М.Намуунаа (Улаанбаатар хотын 31-р дунд сургуулийн сурагч), Б.Замбагацэцэг (МУИС-ийн Экологи-Эрдэм Клуб), Ү.Төвшин (МУИС-ийн Экологи-Эрдэм Клуб), Б.Мөнхдорж (ХУИС-ийн оюутан)

Ажиглалтын үед харсан шувуудын амьдрах орчны тухай:
Биднийг Сонгины гүүрнээс баруун тийш Туул голын салж урссан жижиг хэсэгт чулуугаар өрсөн гармаар гарах үед маш олон загаснууд голд үхсэн байсан. Үхсэн загаснуудыг бид зөвхөн голын мөс хайлсан хэсэгт харав. Хайлаагүй хэсгүүдийн дор үүнээс ч олон загаснууд үхсэн байгаа байх. Гол болон голын эргэн тойрны орчин маш муухай, муудсан зүйлсийн үнэр хаа сайгүй үнэртэж, огтлогдсон модод их байсан. Мөн загас үхсэн голын салаа хэсгийн урд талд Ангир шувууд олноороо хайрган дээр амарч байсан ба тэдний ихэнх нь өнгө зүс муутай харагдсан. Үүнийг бид тэдний амьдрах орчны бохир байдалтай холбоотой хэмээн ярилцав. Амьтадын өнгө зүс хүрээлэн буй орчныхоо өөрчлөлтийг даган хувьсдаг. Амьдрах орчноо өнгө сайтай, цэвэрхэн байлгах нь хүмүүс биднээс хамааралтай учир үзэсгэлэнт шувуудынхаа амьдрах орчныг хайрлан хамгаалцгаая!

Туул голын жижиг салаа хэсгийн усны бохирдол болон түүнд үхсэн загаснууд

Шувуу ажиглагчдын Клуб нь анхныхаа шувуу ажиглалтыг 2007 оны 12 сарын 02-ны өдөр

2008-03-13T23:50:00.000-07:00

Замнал- Богд хан уулын баруун хойгуур Туул гол (A), Зайсангийн ам (Б), Цэвэрлэх байгуулламжын нуур (В)

Харсан шувууд-
Алаг шаазгай (Pica pica) – А,Б,В
Хөхвөр тагтаа (Columba livia) – А,Б,В
Хон хэрээ (Corvus corax) – А,Б,В
Хар хэрээ (Corvus corone) – А,Б,В
Хээрийн бор шувуу (Passer montanus) – А,Б,В
Оронгийн бор шувуу (Passer domesticus) – А,Б,В
Нөмрөг тас (Aegypius monachus) -2 – Б
Их хөх бух (Parus major) -8 – А,Б,В
Номин хөх бух (Parus cyanus) -4 – А,В
Тоншголжин ( Sitta europaea )- – Б
Хармагнайт хөхбух (Parus palustris)- – Б
Алаг тоншуул (Dendrocopos sp) -1 – А
Улаавар шувуу ( Carpodacus erythrinus)– А
Дагуур ятуу (Perdix dauricus)- – А
Хар тоншуул (Dryocopus martius)– Б
Хөмрөг (Emberiza sp)- – Б
Шилийн сар (Buteo hemilasius)- – А

Ажиглагчид- Б.Нямбаяр (ЗАСХТ), Ричард Гримметт (Birdlife), П.Ганхуяг (ЗАСХТ), Ц.Мөнхзул (ЗАСХТ) нар оролцлоо.

Хотын шувууд

2008-02-29T22:58:00.000-08:00

2008 оны 02 сарын 24 нд бид Улаанбаатар хотод байдаг шувуудыг үзэж танилцахаар Экологийн боловсролын төвийн цэцэрлэг (A), Засгийн газрын ордны арын цэцэцрлэг (В), Хүүхдийн соёл амралтын үндэсний парк (С) гэсэн маршрутаар шувуу ажиглах аялал хийлээ.

Энэ удаагийн аялалд Зэрлэг амьтан судлах хамгаалах төвийн захирал шувуу судлаач Б.Нямбаяр ах оролцож клубын гишүүд залуучуудад шувуу ажиглах буюу bird watching гэж юу болох дэлхийн бусад оронд энэ хобби хэрхэн хөгжиж байна, манайд яах хэрэгтэй байна гэх мэтчилэн олон сонирхолтой зүйлсийг хэлж өглөө. Мөн шувуу ажиглагчдын анхаарч явах зүйлүүдийг бидэнд сануулж өгөв. Жишээ нь шувуу ажиглагчид нь сэтгэлийн хөдлөлдөө хэт автсанаас шувуудыг айлгах үргээх явдал гардаг тул аль болох шувууддаа сөрөг нөлөө үзүүлэхгүй байхын чухлыг дурдаж байлаа.

Энэ өдөр бид олон сонирхолтой шувуудыг үзлээ. Бид өмнө нь манай хотод ийм олон янзын шувууд байдаг гэж мэдээгүй байсан тул энэ өдрийг азтай өдөр гэж нэрлэв.

Шивэр энхэтбялзуухай

Банхар булжуухай

Дөлөн цэгцүүхэй

Үүрэн сүүлтзана

Улаангүеэ хөөндий (энэ зүйл нь нүүдлийн шувуу

боловч цөөн тоогоор өвөлжсөн бололтой)

Их хөхбух

Харамсалтай нь биднийг Төрийн ордны арын цэцэрлэгт явж байхад хамгаалалтын цэргүүд нь зураг дарж болохгүй, ордон руу дурандаж болохгүй хэмээн омогдож байсан нь бидэнд таалагдаагүйгээр барахгүй, иргэн бид яахаараа төрийнхөө ордны зургийг авч болохгүй, хотынхоо нэг сайхан цэцэрлэгээр шувуу харан чөлөөт цагаа өнгөрөөж болохгүй байна аа гэх бодол төрж байсан. Бас Нямбаяр ахын хэлж байгаагаар бол Улаанбаатар хотын цэцэрлэгт хүрээлэнгүүд асар их доройтсоноос энд байдаг шувуудын тоо цөөрч, мөн шувуудын өнгө зүс хотын утаанаас болж муудаж байгаа юм байна. Үнэндээ Төрийн ордны арын цэцэрлэг бол Улаанбаатар хотод эрүүл үлдээд байгаа ганц цэцэрлэг ажээ. Дараа очиход Ордны хамгаалалтынхан энэ цэцэрлэгийн хашааг битүүмжилчихгүй л байгаасай. Энд бид Ордны арын цэцэрлэгт болон Паркад авсан фото зургуудаасаа тавилаа.

Энэ өдөр Улаанбаатар хотын цэцэрлэгт харсан шувууд:
Шивэр энхэтбялзуухай (Bombycilla garrulus) - 12

Банхар булжуухай (Coccothraustes coccothraustes) - 1

Дөлөн цэгцүүхэй (Acanthis flammea) - 6

Үүрэн сүүлтзана (Uragus sibiricus) - 8

Улаангүеэ хөөндий (Turdus ruficollis) - 4

Алаг шаазгай (Pica pica)
Хөхвөр тагтаа (Columba livia)

Хадны тагтаа (Columba rupestris)
Хон хэрээ (Corvus corax)
Хар хэрээ (Corvus corone)
Хээрийн бор шувуу (Passer montanus)
Оронгийн бор шувуу (Passer domesticus)
Их хөхбух (Parus major) - 8
Номин хөхбух (Parus cyanus) - 4
Алаг тоншуул (Dendrocopos minor) -1

Ажиглагчид- Б.Нямбаяр (ЗАСХТ), П.Ганхуяг (ЗАСХТ), А.Бүрэнзэвсэг (Улаанбаатар Эрдэм-Оюу дээд сургууль), А.Сарангэрэл (ХААИС оюутан), Батцэцэг (МУБИС магистрант), Мягмаржав (МУИС оюутан), Өгөөмөр (МУИС оюутан), Гэрэлтуяа (МУИС оюутан), Мөнхдорж (ХУИС оюутан), Том (England), Sophie (England), Lieke (Holland).

Клуб дуран, телескоптой боллоо

2008-02-29T22:43:00.000-08:00

Англи улсын Эзэн хааны шувуу хамгаалах нийгэмлэгээс (RSPB-Royal Society for Protection of Birds) МШАК-ийн үйл ажиллагааг дэмжин 4 ширхэг дуран, 1 ширхэг телескоп хөлийн хамтаар бэлэглэлээ. Энэхүү ажлыг хөөцөлдөж бүтээсэн Зэрлэг амьтан судлах хамгаалах төвийн Нямбаяр, мөн тээврийн зардалгүйгээр Англиас авчирахад тусалсан Birdlife International байгууллагын Жак Тордофф ахдаа клубын гишүүдийн өмнөөс талархалаа илэрхийлж байна. Одоо бид өөрсдийн гэсэн дуран хэрэгсэлтэй болсон тул шувуу ажиглах аялалууд маань улам үр дүнтэй бас сонирхолтой болох боломжтой болж байна.

Голын хөндийн шувууд

2008-02-29T22:32:00.000-08:00

МШАК-ын гишүүд 2008 оны 02 сарын 17 нд Зайсан толгойн хойд талын Туул голын гүүрнээс эхлэн голын шугуйгаа даган зүүн зүгт ойролцоогоор 2 км явж шувууны ажиглалт хийлээ. Энэ өдөр тэнгэр цэлмэг, дулаахан сайхан өдөр байв. Энэ удаагийн аялалд П.Ганхуяг, А.Бүрэнзэвсэг, Д. Түвшинжаргал нар явлаа.

Бидний харсан шувууд:
Алаг шаазгай (Pica pica)
Хөхвөр тагтаа (Columba livia)
Хон хэрээ (Corvus corax)
Хар хэрээ (Corvus corone)
Хээрийн бор шувуу (Passer montanus)
Оронгийн бор шувуу (Passer domesticus)
Нөмрөг тас (Aegypius monachus) -2
Их хөх бух (Parus major) -8
Номин хөх бух (Parus cyanus) -4
Алаг тоншуул (Dendrocopos sp) -1

Хон хэрээ

Монголын Шувуу Ажиглагчдын Клуб байгуулагдав

2008-02-29T22:17:00.000-08:00

Амьтны аймгийн дотроос өнгө зүс, дуу чимээ, өвөрмөц зан төрхөөрөө хүний сэтгэлийг хамгийн ихээр татдаг нь шувууд байдаг. Өнөөдөр дэлхий дээр сая сая хүмүүс шувуу ажиглахыг амралтаа зөв боловсон өнгөрүүлэх хэрэгсэл болгон ашиглаж байгаа бөгөөд энэ чиглэл жилээс жилд улам бүр эрчимтэй хөгжсөөр байна. Хүмүүс байгальд хөнөөлгүй, эрүүл мэндэд тустай энэхүү хоббид татагдан орсоор байна. Өнөөдөр шувуу ажиглана гэдэг байгаль хамгаалах практикт нэвтэрсэн үр дүнтэй нэгэн арга болжээ.

Тиймээс ч Монголын иргэдийн дунд шувуудын мэдлэгийг нь дээшлүүлэх, шувуудын ач холбогдлыг таниулах, шувуу сонирхогчдын тоог нэмэгдүүлэх үүднээс Монголын Зэрлэг Амьтан Судлах Хамгаалах Төвийн дэмжлэгтэйгээр 2007 оны намар Монголын Шувуу Ажиглагчдын Клуб (Bird Watching Club of Mongolia) байгуулагдлаа. Манай Клуб байгальдаа хайртай, шувуудаа таньж мэдэх сонирхолтой, амралтын өдрүүдээ зөв боловсон өнгөрүүлэх эрмэлзэлтэй хүмүүст үргэлж нээлттэй байна.

Бидний өнгөрсөн хугацаанд хийгээд байгаа шувуу ажигласан замналууд:

- Богд хан уулын баруун хойд Туул гол, Зайсангийн ам, Цэвэрлэх байгуулламжын нуур
- Хүрэл тогоот орчим, Шажин хурхын амны төмөр замын тойрог
- Их тэнгэрийн амны гүүр, Зайсангийн орчим Туул голын гүүрнээс эхлэн голын шугуйгааа даган зүүн зүгт ойролцоогоор 2 км явж ажиглалт хийсэн.
- Зайсангийн орчим Туул голын гүүрнээс эхлэн голын шугуйгаа даган зүүн зүгт ойролцоогоор 2 км явж ажиглалт хийсэн.

Одоогоор бидний хийж буй аялалууд хотын ойролцоох цэцэрлэгүүдэд чиглэж байгаа бөгөөд санхүүгийн боломжгүйгээс олон хүн хамарсан аялалуудыг хотоос зайдуу хийж чадахгүй байна. Тиймээс энэ талаар туслалцаа олж чадах хүн байвал чухал бөгөөд энэ тал дээр хүн бүхэнийг санаа тавьж ажиллахыг уриалж байна.

Зохицуулагчын харилцах хаяг:
П.Ганхуяг
Утас: 88089877
И-майл: mongolbirdclub@yahoo.com

Клубын и-майл: http://groups.yahoo.com/group/mongolbirdclub/
Гишүүддээ хандах майлээ энэ хаягаар явуулна уу: mongolbirdclub@yahoogroups.com
Гишүүн болох хүсэлтээ энэ хаягаар явуулна уу: mongolbirdclub-subscribe@yahoogroups.com
Гишүүнээс гарах хүсэлтээ энэ хаягаар явуулна уу: mongolbirdclub-unsubscribe@yahoogroups.com